Je leest:

Is afslanken gevaarlijk?

Is afslanken gevaarlijk?

Auteur: | 21 november 2005

‘We worden te dik!’, meldt de hele media-mikmak aan kranten, radio en televisie ons. We slaan massaal aan het afslanken want dik zijn behoort niet tot ons schoonheidsideaal. Bovendien is dik zijn gevaarlijk: het verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden. Maar zijn onze afslankmethoden wel veilig?

‘We worden te dik!’, meldt de hele media-mikmak aan kranten, radio en televisie ons. We slaan massaal aan het afslanken want dik zijn behoort niet tot ons schoonheidsideaal. Bovendien is dik zijn gevaarlijk: het verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden. Maar zijn onze afslankmethoden wel veilig?

Onze voorouders vonden dik zijn mooi. Kijk maar naar oude schilderijen waarop talloze vetlagen te bewonderen zijn. Deze vetlagen stonden voor rijkdom en een goede gezondheid. Wie niet veel om het lijf had, was ziek of te arm om fatsoenlijk voedsel te kopen. Ze wisten bij wijze van spreken niet eens wat ‘afslanken’ betekende. Vandaag de dag is dat wel anders. Afslanken, afvallen, lijnen, op dieet…hoe we het ook noemen, de omvang van ons lichaam houdt ons bezig en dan met name hoe we ons lichaamsgewicht kunnen verlagen. Want zijn we niet te dik, dan vinden we onszelf wel te dik.

Het lichaamsgewicht houdt velen van ons bezig.

Maakt u zich dik? Momenteel is ongeveer 45% van de mannen en 35% van de vrouwen in ons land te dik, blijkt uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Dit komt omdat veel mensen meer eten dan dat hun lichaam nodig heeft. Bent u benieuwd of uw eigen gewicht nog op peil is? Dit kunt u gemakkelijk nagaan met de Body Mass Index (BMI). U berekent de BMI door het lichaamsgewicht in kilo’s te delen door het kwadraat van de lichaamslengte in meters: aantal kilo’s/ (lengte x lengte). Komt de BMI boven de 25 uit, dan betekent dit dat u te zwaar bent. Het is dan belangrijk uw lichaamsgewicht terug te brengen naar een gezond ‘normaal’ gewicht, want mensen met overgewicht lopen een verhoogd gezondheidsrisico.

Naast de dikkerds onder ons, voor wie het afslanken echt noodzakelijk is, zijn er ook veel mensen met een gezond gewicht die willen afslanken. Dit komt omdat er een slankheidsideaal bestaat: hoe slanker, hoe beter. Dus noodzakelijk of niet: wij willen afslanken en dit kan tegenwoordig op verschillende manieren. Maar de vraag is of deze manieren wel allemaal even veilig zijn.

Jennifer Aniston doet het ook

“Volg nu dit dieet. Jennifer Aniston doet het ook!” Beroemde mensen laten hun slanke lijfjes zien die ze verkregen hebben door één of ander dieet te volgen. Naast tal van diëten zijn er tegenwoordig ook verschillende maaltijdvervangers op de markt. We kunnen er zelfs voor kiezen een pilletje te slikken in de strijd tegen de kilo’s. Wie ziet door de bomen het bos nog? Eén ding is zeker: om welke afslankmethode het ook gaat, het is altijd oppassen geblazen.

Diëten, maaltijdvervangers, dieetpillen: elke afslankmethode heeft een addertje onder het gras.

Het Atkinsdieet, het South beach dieet, Montignac, het Leven-lang-fit dieet of sapkuren; wat betreft de soorten diëten is er keuze genoeg. Het gevaar van langdurig een dieet volgen schuilt in de afwezigheid van bepaalde noodzakelijk voedingsstoffen. Zo schrijft het Atkinsdieet bijvoorbeeld alleen vetten en eiwitten voor en weinig tot geen koolhydraten (zoals suiker en zetmeel). Omdat bij dit dieet groente, fruit en melk maar in beperkte mate toegestaan zijn, krijgt het lichaam op een gegeven moment een tekort aan bepaalde vitamines, mineralen en voedingsvezels wat niet goed is voor de gezondheid.

Het beste is om bij het volgen van een dieet de ‘Schijf van Vijf’ van het Voedingscentrum in de gaten te houden: een schijf met vijf vakken waarin de groepen voedingsmiddelen staan die samen de basis vormen voor een gezonde voeding. Daarnaast zijn er in 2004 vijf regels aan de schijf toegevoegd om beter te kunnen kiezen voor gezond eten. Het is belangrijk dat het lichaam geen langdurig gebrek krijgt aan voedingsstoffen afkomstig uit één bepaalde groep voedingsmiddelen.

Naast de verschillende soorten diëten bestaan er ook maaltijdvervangers. Deze zijn vaak te verkrijgen in de vorm van een reep of een shake. Deze producten bevatten weinig calorieën maar leveren genoeg noodzakelijke voedingsstoffen zodat ze een maaltijd kunnen vervangen. Het gevaar schuilt echter in het feit dat maaltijdvervangers geen groente of fruit bevatten. Het gebruik van maaltijdvervangers zonder toevoeging van groente en fruit is niet veilig omdat het lichaam bepaalde voedingsstoffen zal gaan missen die juist geleverd worden door groente en fruit.

Gevaarlijk pilletje

Een dieetpil gebruiken kan een gevaarlijke vorm van afslanken zijn. De meeste pillen staan niet geregistreerd en vaak heerst er onduidelijkheid over ingrediënten, hoeveelheid van ingrediënten en dosis. Bijwerkingen zijn nauwelijks onderzocht en omdat deze pillen voor iedereen toegankelijk zijn kunnen ze leiden tot ernstige gezondheidsproblemen.

Het is verstandig een huisarts te raadplegen wanneer het gaat om dieetpillen. Huisartsen kunnen achterhalen of een bepaalde dieetpil geregistreerd staat en wat eventuele bijwerkingen zijn van zo’n pil. Het is belangrijk te weten dat een dieetpil op zich geen wondermiddel is dat zorgt voor gewichtsafname. Alleen in combinatie met een dieet kan een dieetpil succesvol zijn.

Afslanken en toch zwaarder worden

Wanneer het afslanken is gelukt, is het gevaar nog niet geweken. Wij zijn namelijk geneigd om na een periode van afvallen weer over te gaan op ons oude eetpatroon. De kans is dan groot dat de verloren kilo’s er zo weer aan zitten of zelfs meer dan dat. Als reactie hierop gaan we weer lijnen om uiteindelijk in een cirkeltje te belanden: afvallen (gewichtsafname) en het ‘oude eetpatroon’ (gewichtstoename). Dit wordt het ‘jojo-effect’ genoemd en is ook niet gezond voor het lichaam.

Het ‘Jojo-effect’: Door achtereenvolgens te starten en te stoppen met afvallen gaat het gewicht als een jojo op en neer. Dit kan er toe leiden dat het gewicht in grote mate kan toenemen. Het jojo-effect is als volgt te verklaren: het lichaam verbrandt in rust een bepaalde hoeveelheid energie. Wanneer er sprake is van afslanken leert het lichaam om met minder voedingsstoffen dan normaal aan de energiebehoefte te voldoen. Het lichaam gaat over op een ‘spaarstand’ waardoor het minder energie nodig heeft voor de lichaamsfuncties. Wanneer op een periode van afslanken een periode volgt in het oude eetpatroon, krijgt het lichaam opeens veel meer voedingsstoffen binnen dan dat het gewend was in de afslankperiode. Dit heeft tot gevolg dat het lichaam de overvloedige voedingsstoffen opslaat als vet. Het gewicht kan dan meer toenemen dan ooit tevoren. Om dit te voorkomen adviseert het Voedingscentrum om tenminste 30 minuten per dag aan lichaamsbeweging te doen. Dit hoeft geen intensieve sport te zijn: traplopen, tuinieren, stofzuigen, wandelen en fietsen zijn al voldoende.

Afslanken = gevaarlijk?

Kunnen we nu zeggen dat afslanken gevaarlijk is? Uit bovenstaande blijkt dat het wel mee valt als we de valkuilen en mogelijke nadelen van de afvalmethoden in ons achterhoofd houden. Het toverwoord voor gezond afslanken is ‘geleidelijk’: wanneer het afslanken geleidelijk gaat, levert dit niet teveel stress voor het lichaam op en gaat het volhouden makkelijker. Belangrijk is dat het lichaam alles krijgt wat het nodig heeft (Schijf van Vijf), alleen in mindere mate dan voorheen. Volgens het Voedingscentrum is een gemiddeld gewichtsverlies van een halve tot ongeveer een kilo per week een goede maat. Dit lijkt weinig, maar het is de meest gezonde manier. Ook voor afslanken geldt: “geduld is een schone zaak”.

Janine Muijs schreef dit artikel tijdens een cursus wetenschapscommunicatie aan de Universiteit Utrecht.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Utrecht (UU).
© Universiteit Utrecht (UU), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 november 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.