Je leest:

Internet biedt toekomst aan bedreigde talen

Internet biedt toekomst aan bedreigde talen

Auteur: | 2 maart 2006

Het verdwijnen van duizenden talen baart zowel de Unesco als de taalkundige wereld zorgen. Er moet alles aan gedaan worden om de bedreigde talen vast te leggen: internet lijkt hiervoor een geschikt medium.

“Meer dan de helft van alle talen dreigt te verdwijnen”. Met dit alarmerende bericht kwam Unesco naar buiten op 21 februari jongstleden, de internationale dag van de moedertaal. Dat talen in rap tempo aan het verdwijnen zijn is geen nieuw inzicht. Bij taalkundigen, en ook bij Unesco zelf, bestaat de zorg voor deze ontwikkelingen al langer, en men is ook bezig met allerlei programma’s om bedreigde talen vast te leggen, waarbij steeds vaker gebruik gemaakt wordt van het wereldwijde web.

Van de ruim 120 talen die gesproken worden in China, wordt vijftig procent met uitsterven bedreigd. Unesco biedt hulp bij het vastleggen en in stand houden van de bedreigde talen. Deze hulp bestaat uit het documenteren van de taal, het produceren van woordenboeken en lesmateriaal, en het trainen van lokale mensen in het doceren van de moedertaal. (foto: portal.unesco.org)

Talen tellen

Het vaststellen of een taal bedreigd is, is niet altijd een gemakkelijke opgave. Het begint al bij de eerste problematische vraag: wat is een taal? Volgens Unesco worden er op dit moment ongeveer 6000 talen gesproken. Het woordje ‘ongeveer’ is hierbij van groot belang. Schattingen lopen uiteen van 3000 tot 10000. Dit komt omdat we van sommige gebieden geen duidelijk overzicht hebben, maar ook bijvoorbeeld omdat het onderscheid tussen dialecten en talen niet altijd duidelijk te maken is.

Bedreigde talen

Wanneer is een taal bedreigd? Ook dat is geen eenvoudige vraag om te beantwoorden. Taalkundigen hanteren ter beantwoording van deze vraag een aantal criteria. Eén daarvan is het aantal sprekers. Het lijkt voor de hand liggend te stellen dat een taal met bijvoorbeeld 200 sprekers meer in gevaar is dan een taal met 2000 sprekers, maar zo eenvoudig is het vaak niet. Het aantal sprekers moet in relatie gezien worden tot een aantal andere factoren, zoals de verhouding tot het totaal aantal mensen in de ethnische groep, of de taal nog wordt geleerd als moedertaal door de jongste generaties, of de taal in een afgelegen gebied wordt gesproken of in bijvoorbeeld een stad te midden van sprekers van een economisch en cultureel dominante taal, de mate van zelfvertrouwen van de sprekers over hun cultuur, enzovoort.

Steven Bird werkt aan de universiteit van Melbourne en houdt zich bezig met het digitaal beschikbaar maken van duizenden bedreigde talen over de hele wereld. Zelf deed hij veldwerk in Kameroen (West Afrika), waar wel 270 verschillende talen worden gesproken. (foto: www.cs.mu.oz.au)

Internet

De toenemende bezorgdheid in de taalkundige wereld over het verdwijnen van de taaldiversiteit heeft er toe geleid dat er veel meer aandacht en geld is voor het bestuderen van nog niet of nauwelijks beschreven talen. Bij deze projecten gaat het internet een steeds belangrijkere rol spelen. Grote fondsenverstrekkers voor taaldocumentatieprojecten als de Volkswagen Stiftung in Duitsland en de Hans Rausing Endangered Languages Project in Engeland benadrukken het belang van digitale documentatie van bedreigde talen.

Het gebruik van internet voor documentatie biedt een aantal voordelen. Ten eerste is internet een goedkope manier om ook de kleinste taal onder de aandacht van een groter publiek te brengen, goedkoper en breder toegankelijk dan aandacht via kranten, televisie, radio en dergelijke. Daarnaast maakt internet toegang tot de taal onafhankelijk van de geografische locatie(s). Internet is toegankelijk vanaf vele verschillende plekken op de wereld. Zo kan je als spreker toch contact houden en bezig blijven met je moedertaal, zelfs als je niet meer in de spreekgemeenschap woont. Dit betekent wellicht overlevingskansen, zelfs voor talen waarvan de sprekers verspreid zijn geraakt over verschillende plekken. Ook kunnen sprekersgemeenschappen aangeven welke informatie ze voor wie toegankelijk willen maken, zo kunnen gevoelige issues ook binnen de controle van de sprekers blijven. Aan de wetenschappelijke kant bieden digitale archieven natuurlijk ook veel mogelijkheden: zoeken, selecties maken, geluid met tekst en videomateriaal verbinden, toepassingen creëren. De toekomst zal moeten uitwijzen wat het internet werkelijk kan betekenen voor bedreigde talen en hun sprekers, meer de vooruitzichten zijn veelbelovend.

Literatuur:

Bernard Comrie (1998) De grote taalatlas. Haarlem: Schuyt en Co. Crystal, David (1997) The Cambridge encyclopedia of language. Cambridge: Cambridge University Press. Crystal, David (2000) Language death. Cambridge: Cambridge University Press. Delft, Dirk van (1998) De wijde wereld van de kleine talen. Amsterdam: Bulaaq. Dixon, R.M.W. (1997) The rise and fall of languages. Cambridge: Cambridge University Press. Muysken, Pieter (1999) Talen. De toren van Babel. In de serie: Weten, Amsterdam: Amsterdam University Press. Nettle, Daniel & Suzanne Romaine (2005) Uitstervende talen. Amsterdam/Antwerpen: Atlas.

Dit artikel is een publicatie van Radboud Universiteit Nijmegen.
© Radboud Universiteit Nijmegen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 maart 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.