Je leest:

Intelligent Design: oude wijn, nieuwe zakken

Intelligent Design: oude wijn, nieuwe zakken

Auteur: | 24 mei 2005

Onderwijsminister Van der Hoeven wil een wetenschappelijk debat tussen de aanhangers van evolutieleer en Intelligent Design. Leuk, een beetje porren in de gevestigde orde, maar…is dit wel de juiste manier?

Een paar onschuldige regels in het weblog van Maria van der Hoeven, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Ze sprak in maart met de Delftse hoogleraar nanotechnologie Cees Dekker, die de omstreden Intelligent Design-gedachte (ID) aanhangt. Volgens ID is het leven te complex zijn om per toeval te zijn ontstaan en was er een ‘intelligente ontwerper’ bij betrokken. Helaas wil ID er in de mainstream-biologie niet in, vertelde Dekker de minister.

Illustratie Loet van Moll, bron WB 15, 7e jaargang, 21 mei 2005)

Van der Hoeven besloot evolutionisten en ID-ers om de tafel te zetten. “Er zal door een paar van mijn ambtenaren nog met Dekker worden doorgepraat over hoe we dit debat vorm kunnen gaan geven”, schrijft ze in haar weblog.

Wetenschap én politiek steigerden door de plannen van de minister. “Intelligent Design speelt in de biologie geen enkele rol”, zei hoogleraar moleculaire genetica Ronald Plasterk in de Volkskrant. De directeur van het Nederlands Instituut voor Biologie, Leen van den Oever, in het Haarlems Dagblad: “Waar zijn we mee bezig als de minister vindt dat we de schepping een plek moeten geven? Het is prima dat Van der Hoeven katholiek is. Maar ook een katholiek zal moeten beamen dat je niet kunt onderzoeken of God bestaat.”

Tweede Kamer-lid Margot Kraneveldt (LPF) stelde kamervragen om erachter te komen of de minister ID ook in het onderwijs wil invoeren. Van der Hoeven antwoordde dat ze niemand wil verplichten in ID te geloven, maar slechts een discussie op gang wil brengen. Dat debat tussen wetenschappers gaat er komen, vertelde ze in de Volkskrant van 21 mei.

Déjà vu

Wie de wetenschap langer volgt dan vandaag haalt bij de nieuwe aandacht voor Intelligent Design waarschijnlijk de schouders op. De evolutietheorie heeft al sinds zijn ontstaan kritiek uit religieuze hoek te verduren. Dertig jaar geleden was dat in de vorm van het creationisme. En ook toen debatteerden evolutionisten met hun tegenstanders.

Aankondiging van een door de eo georganiseerd debat over ID en evolutie.

In 1977 organiseerde de EO het debat “Evolutie of Schepping?” tussen evolutionisten en de creationisten. Creationisten gaan er vanuit dat de wereld door God is geschapen. De echte hardliners rekenen de bijbel door en komen op een scheppingsperiode van zes dagen, zo’n 10.000 jaar terug. Om dat te laten kloppen met waarnemingen uit de astronomie, geologie en biologie, moeten ze wel flink goochelen met de Bijbelvertaling: de zes ‘dagen’ worden bijvoorbeeld een uitgebreide ‘scheppingsperiode’.

Uiteindelijk was het Creationisme met haar “fossielen zijn de overblijfselen van dieren die verdronken tijdens de Zondvloed” een lachertje, Intelligent Design is serieuzer van aard. Een ID-er accepteert dat evolutie van soorten plaatsvindt, maar heeft zo zijn eigen ideeën over de oorsprong van het leven. Wat zijn de verschillende standpunten?

Evolutie: verandering en selectie

Volgens Darwins evolutieleer, in de loop der jaren verder verfijnd door nieuwe inzichten, werken twee principes samen om de ontwikkeling van het leven te verklaren. Aan de ene kant is er genetische variatie. Aan de basis van al het leven op aarde staat het molecuul DNA, dat zowel de blauwdruk als de bouwsteen voor levende wezens is. Bij voortplanting kunnen kopiëerfouten ontstaan, waardoor kinderen iets ander DNA hebben dan dat van de ouders. Ook kunnen onderdelen van het DNA ineens op heel andere plaatsen worden ingezet. Levende wezens zitten vol met die herbruikte DNA-codes. Doo al die verschillen ontstaan kleine variaties in een soort: bijvoorbeeld net iets dichtere haarinplant of gevoeliger lichtsensoren in het oog.

Door genetische variatie doen sommige leden van een soort het in het leven beter dan andere. Die mazzelaars leven langer en gezonder en hebben daardoor een grotere kans een partner te vinden. Dit heet natuurlijke selectie: succesvolle individuen kunnen zich door hun voordeel iets beter voortplanten. Als hun voordeel genetisch overdraagbaar is, brengen ze ook nog eens succesvol nageslacht voort. De groep bevoordeelden groeit steeds verder. Als de leden van zo’n clan door opeenvolgende mutaties zoveel van de hoofdsoort verschillen dat ze zich niet meer met elkaar voort kunnen planten, is er een nieuwe soort ontstaan.

Evolutie van een nieuwe soort gaat niet snel, maar het aardse leven heeft miljarden jaren de tijd gehad. Het begon met de oeroceaan, vol chemische stoffen. Toen daarin eenmaal door puur toeval zichzelf kopiërende moleculen ontstonden, was het leven niet meer te houden. Elke positieve mutatie vormde een nieuwe basis voor verdere ontwikkeling. Zo ontstonden al snel celwanden om kwetsbare organellen te beschermen, en later lichtgevoelige plekjes om de omgeving waar te nemen. Het leven heeft volgens de evolutieleer geen einddoel in gedachten, maar is opportunistisch. Mutaties werken nergens naartoe, maar als mutatie een voordeel oplevert, wordt dat meteen omarmd.

Intelligent Design: geen oersoep, maar tekentafel

Volgens ID is het ondenkbaar dat het leven op aarde is ontstaan door toeval. Natuurlijke selectie is niet genoeg om in een paar miljard jaar tot onze enorme rijkdom van soorten te leiden. De Evolutietheorie kan het ontstaan van nieuw leven en nieuwe soorten daarom niet verklaren, stellen IDers.

De belangrijkste aanhanger van ID is de biochemicus Michael Behe. Hij stelt dat de ingewikkelde biochemie in de cel niet te verklaren is door kunstmatige ingrepen in de processen. Kansrekening toont volgens IDers aan dat uit de oersoep van de jonge aarde nooit ingewikkelde moleculen konden ontstaan. Organen als het oog, met allerlei onderdelen die zonder elkaar geen voordeel opleveren, kunnen al helemaal niet groeien door mutaties. Conclusie: het leven zoals we dat over om ons heen zien is rechtstreeks bewijs dat er een intelligente ontwerper bestaat.

In Nederland is nanotechnoloog Cees Dekker de bekendste aanhanger van ID. In zijn oratierede op 17 november 2000 zegt hij: “Evolutie gedefinieerd als de ‘verklaring voor het ontstaan van het leven en het ontstaan van de huidige biodiversiteit’ is echter een dogma dat bij nauwkeurige beschouwing nauwelijks wetenschappelijk onderbouwd is.”

Karl Popper, 1902-1994

Vloeken tegen Popper

Of ID een goed alternatief is voor de evolutietheorie, kunnen uiteindelijk alleen biologen bepalen. Dé methode is volgens wetenschapsfilosoof Karl Popper falsificatie. Popper zegt dat wetenschappers uit alle macht moeten proberen een favoriete theorie omver te werpen in plaats van haar extra te bewijzen. Als de uitkomst van slechts één experiment niet klopt met de theorie, is volgens Popper al bewezen dat die niet perfect is.

Een wetenschapper gebruikt het woord ‘theorie’ alleen voor een idee dat zich spijkerhard heeft bewezen. Zo hebben Einstein’s relativiteitstheorie én de evolutietheorie aanval na aanval glansrijk doorstaan. Intelligent Design is tot nu toe maar een hypothese. IDers mogen graag tegen de reus aanschoppen, hun hypothese kan niet méér dan de evolutieleer. Pas als ID een kloppende voorspelling doet die niet klopt met de evolutieleer, komt serieuze aandacht vanuit de biologie. Gesprekken met thee en koekjes op het ministerie brengen die acceptatie geen publicatie dichterbij.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 24 mei 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.