Je leest:

I sit with the hands in the hair

I sit with the hands in the hair

Auteur: | 23 februari 2009

In China staat een restaurant genaamd “Translate Server Error”. De eigenaar probeerde de naam van zijn restaurant te vertalen via Google Translate of Babel Fish. Helaas zei de vertaling toch net iets anders dan hij eigenlijk bedoelde. Waarom vertaalcomputers nog niet helemaal te vertrouwen zijn..

Maxime Verhagen keek in 2007 vreemd op toen hij een mailtje kreeg van Israelische journalisten die hem naar zijn moeder vroegen. Wat bleek: de Israeliërs hadden het online vertaalprogramma Babel Fish gebruikt om hun vragen om te zetten van Hebreeuws naar Nederlands. Helaas voor de journalisten had Babel Fish het Hebreeuwse woord ’ha’im’ (indien) verward met ’ha’ima’, Hebreeuws voor moeder. Een laatste check door iemand met wat kennis van de vreemde taal was geen overbodige luxe geweest.

De eigenaar van dit Chinese restaurant had beter niet blindelings op zijn vertaalsoftware kunnen vertrouwen toen hij een hippe naam voor zijn etablissement uitzocht.

Babel Fish of Google Translate

Hoe komt het dat automatische vertaalsoftware soms zulke wonderlijke output genereert? Daarvoor moet je eerst begrijpen welke techniek er achter schuilgaat. Grofweg zijn er twee methodes te onderscheiden om automatisch te vertalen: gebaseerd op regels of gebaseerd op statistiek. Bij de eerste methode leert de computer de woordenboeken en grammatica’s van verschillende talen. Deze kan hij gebruiken om de tekst na een taalkundige analyse om te zetten in de doeltaal. Afhankelijk van de diepte van de taalkundige analyse zet hij de tekst woord voor woord, of per hele zin om. De gevormde zin is in ieder geval grammaticaal correct, maar aan de inhoud kan het wat schorten. Babel Fish werkt volgens deze regelgebaseerde methode.

Google Translate staat bekend om zijn statistische methode. De computer maakt hierbij gebruik van een gigantische databank met bestaande vertalingen, bijvoorbeeld van het Europees Parlement. Deze vertalingen kan hij gebruiken als voorbeeld. Hij gaat op zoek naar zinnen in de databank die zoveel mogelijk lijken op de zinnen in zijn tekst. Op basis hiervan berekent hij hoe zijn tekst waarschijnlijk in de doeltaal omgezet moet worden. Bij deze methode is de betekenis meestal goed, maar laat de grammatica juist te wensen over.

Bovenlinkerhoek

Beide methoden werken blijkbaar niet perfect. Dit komt doordat de computer taal niet werkelijk begrijpt. Als in een tekst bijvoorbeeld het woord ‘vorst’ voorkomt, weet de computer niet of het om een lid van het koninklijk huis gaat of om een weersomstandigheid. Hij zal uit de context moeten proberen op te maken om welke betekenis het gaat. Ook vaste uitdrukkingen geven problemen; die zijn meestal niet letterlijk te vertalen. Een Engelsman weet niet wat je bedoelt als je zegt ‘I sit with the hands in the hair’. Ook de volgorde van woorden is lang niet altijd één-op-één te vertalen. Zo is ‘top left corner’ in het Nederlands geen ‘bovenlinkerhoek’, maar ‘linkerbovenhoek’.

Emotie

Hoe bruikbaar is deze techniek dan, als hij niet perfect werkt? “Automatisch vertalen wordt toch veel gebruikt.”, legt de Tilburgse hoogleraar Antal van den Bosch uit. “Met name in zogenaamde beperkte domeinen, zoals weerberichten of technische handleidingen, waarin maar een beperkt aantal begrippen gebruikt wordt.” Van den Bosch verwacht dat in de toekomst de domeinen waarbinnen vertaald zal worden steeds breder zullen zijn. “De regelgebaseerde methode zal zijn steentje kunnen bijdragen, maar de statische methode is nodig om gezegden en uitdrukkingen te kunnen vertalen. Dat maakt de vertaling echt af.” Helemaal overbodig zullen menselijke vertalers nooit worden. “Als de tekst een emotie overbrengt, zoals een gedicht of een roman, zal een mens het altijd beter kunnen vertalen dan een computer.”

Zie ook:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/vertalen.atom", “max”=>"5", “detail”=>"normaal"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 februari 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.