Je leest:

Huygens zendt spectaculaire maar onvolledige gegevens terug

Huygens zendt spectaculaire maar onvolledige gegevens terug

Auteur: | 17 januari 2005

ESA’s Huygens-sonde heeft de afdaling door Titan’s atmosfeer met vlag en wimpel doorstaan. Via moederschip Cassini stuurde de sonde panoramafoto’s en andere gegevens naar de aarde, maar door een softwarefout ging een deel van de datastroom verloren.

Een foto van het oppervlak van de grootste Saturnusmaan Titan, gemaakt door de Huygens-sonde. Door de dikke atmosfeer van voornamelijk stikstof is een vaste ondergrond zichtbaar, met waarschijnlijk ‘stenen’ van waterijs van ongeveer tien tot vijftien centimeter groot. De temperatuur op de landingsplaats was -180 graden Celsius. Ook is het er donker: in vergelijking met de aarde is de lichtsterkte ongeveer duizend maal zwakker, vergelijkbaar met een diepe schemering.

ESA’s ruimtesonde Huygens is geland op Saturnusmaan Titan en heeft ruim 4,5 uur lang onderzoek kunnen doen aan de atmosfeer en het oppervlak. Zelfs tot twee uur na zijn landing, deed Huygens waarnemingen. Sinds half vijf vrijdagmiddag stromen de wetenschappelijke gegevens, uitgezonden door Huygens’ moederschip Cassini, binnen bij het European Space Operations Centre (ESOC) in Darmstadt.

Huygens begon al tijdens zijn afdaling met het sturen van gegevens naar de NASA-sonde Cassini, die als relaystation fungeerde. Een set foute instellingen aan boord van Cassini zorgde ervoor dat een van de twee datakanalen waarover de twee sondes moesten communiceren niet ‘open’ stond. Daardoor kwam een deel van de gegevens, bestaande uit de helft van de panoramafoto’s, niet aan bij Cassini.

ESA noemde de blunder “een stommiteit” en kondigde nader onderzoek aan. Gelukkig werden Huygens’ meetgegevens dubbel verzonden; Cassini kreeg dezelfde data dan op de twee verschillende kanalen tegelijkertijd binnen. Door die ingebouwde beveiliging zijn meetdata van Huygens’ andere sensoren wel veilig aangekomen.

Titan van 16,2 kilometer hoogte.
ESA

Op 25 december werd Huygens losgekoppeld van het moederschip Cassini, waarna de sonde na twintig dagen en een reis van 4 miljoen km de buitenste atmosfeer van Titan bereikte. De afdaling door het dikke wolkendek van de maan begon op vrijdag 14 januari om 11:13 uur op een hoogte van 1270 kilometer.

Binnen drie minuten nam de snelheid van Huygens af van 18.000 tot 1400 km per uur. Daarna zorgde een aantal parachutes achtereenvolgens voor een verdere vertraging tot minder dan 300 km per uur. Op een hoogte van ongeveer 160 kilometer werden de wetenschappelijke instrumenten van de sonde blootgesteld aan de atmosfeer van Titan. Op ongeveer 120 kilometer werd de hoofdparachute vervangen door een kleinere voor het laatste deel van de afdaling en de landing, die om 13:34 uur werd verwacht.

De sonde zond vier minuten na het begin van de afdaling de eerste gegevens door naar Cassini en bleef vervolgens informatie sturen zolang als Cassini boven zich boven Titan’s horizon bevond. De zekerheid dat het Huygens goed verging kwam reeds om 11:25 CET, toen de Green Bank radiotelescoop in West Virginia, VS, een zwak maar zeker van de sonde komend signaal opving. Radiotelescopen op aarde bleven ruim na de verwachte levensduur van Huygens signalen ontvangen.

Data afkomstig van Huygens, ontvangen en doorgestuurd door Cassini, werd ontvangen door NASA’s Deep Space Network en onmiddellijk doorgegeven aan ESOC, waar de wetenschappelijke analyse op dit moment wordt gedaan.

Titan van 8 kilometer hoogte. Links: recht naar beneden genomen foto. Rechts: de camera kijkt schuin naar beneden. Het kleurverschil geeft duidelijk twee soorten terrein aan – de grens tussen hoger, lichtgekleurd terrein en een lagere, donkergekleurde vlakte of zee?
ESA

“In het stelsel van Saturnus hebben we ons altijd al op Titan gericht. Het was heel belangrijk om met een sonde gegevens over de situatie ter plekke te verzamelen. Het is een fascinerende wereld en we zien dan ook reikhalzend uit naar de wetenschappelijke resultaten,” aldus professor David Southwood, directeur van ESA’s wetenschappelijk programma.

“Alle Huygens-wetenschappers wanen zich in de zevende hemel. Het lange wachten is de moeite waard geweest,” zegt dr. Jean-Pierre Lebreton, die namens ESA leiding geeft aan de Huygens-missie. Verwacht wordt dat Huygens de eerste directe, gedetailleerde gegevens over de chemische samenstelling van Titans atmosfeer en de eerste foto’s van het verborgen oppervlak zal opleveren, evenals een uitvoerig ‘weerbericht’.

Een van de belangrijkste redenen waarom we Huygens naar Titan hebben gestuurd, is dat de atmosfeer – die vooral stikstof bevat en rijk is aan methaan – en het oppervlak qua chemische samenstelling wellicht veel lijken op de jonge aarde. Samen met de waarnemingen van Cassini zal Huygens een ongekende kijk bieden op deze geheimzinnige maan van Saturnus.

Cassini-Huygens: Europees-Amerikaanse samenwerking in verre regionen van het zonnestelsel.
ESA/D. Ducros

“De afdaling naar Titan was een kans die zich maar eens in een mensenleven voordoet. Het resultaat van vandaag bewijst dat we de juiste keuze hebben gemaakt door dit onderdeel aan onze Europese partners toe te vertrouwen,” aldus Alphonse Diaz, NASA Associate Administrator of Science.

De missie van Cassini-Huygens is een samenwerkingsverband tussen NASA, ESA en ASI, de Italiaanse ruimtevaartorganisatie. Het Jet Propulsion Laboratory (JPL), een divisie van het California Institute of Technology in Pasadena, geeft leiding aan de missie voor NASA’s in Washington gevestigde Office of Space Science. JPL heeft de Cassini-orbiter ontworpen, ontwikkeld en vervaardigd.

“Het teamwerk van wetenschappers, bedrijven en instellingen in Europa en de VS is buitengewoon geweest en ligt aan de basis van het geweldige succes van vandaag,” besluit Jean-Jacques Dordain, ESA’s directeur-generaal.

Meetresultaten van Huygens

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 januari 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.