Je leest:

Hup Antoni!

Hup Antoni!

Auteur: | 23 oktober 2004

Wie is de Grootste Nederlander? André Kuipers, astronaut en bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit weet het wel: Antoni van Leeuwenhoek. Die legde in de 17e eeuw de basis voor de microscopie en ontdekte bacteriën en zaadcellen.

Knap werk van Van Leeuwenhoek, maar moet hij de Grootste Nederlander van KRO’s gelijknamige programma worden? André Kuipers, arts en astronaut, twijfelt er niet aan. Hij treedt op als Van Leeuwenhoek’s ambassadeur in het programma. Op 23 oktober prees Kuipers Van Leeuwenhoek’s kwaliteiten aan.

“Natuurlijk moet een wetenschapper de Grootste Nederlander worden”, zegt Kuipers. “Wetenschap heeft eeuwigheidswaarde. Over vierhonderd jaar weet niemand meer wie Cruijff of Fortuyn waren, maar de grondlegger van de microscopie is dan nog steeds bekend.”

Pure hobby, maar daarom niet minder spectaculair: de Delftse lakenkoopman Antoni van Leeuwenhoek zorgde in de 17e eeuw voor doorbraken in de biologie. Met zijn zelfgeslepen lenzen onderzocht hij alles wat los en vast zat. Van Leeuwenhoek’s ontdekkingen van onder andere bacteriën en zaadcellen werden gepubliceerd door hét wetenschappelijk instituut van zijn tijd, de Britse Royal Society for the Improving of Natural Knowledge. Van Leeuwenhoek’s werk staat aan de basis van de microbiologie en celbiologie.

Antoni van Leeuwenhoek (1632 – 1723) schreef de Britse Royal Society meer dan 300 stukken over zijn ontdekkingen met de microscoop. Van Leeuwenhoek staat aan de basis van de microbiologie en celbiologie.

Een schilder als Van Gogh of Van Rijn heeft toch ook de eeuwigheid?

“Ja, maar hoeveel hebben ze voor de wereld betekent? Mooie kunst, natuurlijk, maar Van Leeuwenhoek heeft ons toch wel méér nagelaten.”

Zoals?

“Van Leeuwenhoek opende met zijn microscoop een hele nieuwe wereld. Tijdgenoten als Huygens keken met telescopen naar de sterren, maar mensen wisten altijd al dat de sterren en planeten er waren. Van Leeuwenhoek’s werk was een echte eye-opener: niemand die ook maar vermoedde dat er kleine beestjes in slootwater, speeksel, eigenlijk in de hele wereld om ons heen leven.”

Het klinkt een beetje knullig in een tijd waarin we bacteriën onder de elektronenmicroscoop leggen, losse atomen ‘zien’ met een Scanning Tunneling Microscope of 3D-beelden van het lichaam maken met MRI, maar Van Leeuwenhoek’s ontdekkingen waren in hun tijd enorme doorbraken. De wetenschap dat allerlei kleine wezens in ons lichaam wonen maakte het mogelijk eindelijk de oorsprong van ziektes en infecties op te sporen. En dat was niet de enige ontdekking.

Van Leeuwenhoek’s zelfgemaakte microscoop.

De Grootste Nederlander moet volgens de wedstrijdvoorwaarden ook moed tonen. Heeft Van Leeuwenhoek dat gedaan? “Van Leeuwenhoek had het lef om tegen de puriteinse gewoonten van zijn tijd in te gaan en menselijk sperma te onderzoeken. Hij liep daarmee het risico om door iedereen met de nek te worden aangekeken. Ik bewonder die moed om de eigen reputatie zo in de waagschaal te zetten, alleen om de kans op een ontdekking.”

Met zijn ontdekking van zaadcellen in sperma toonde Van Leeuwenhoek aan, dat de vrouwelijke eicel in haar eentje niet genoeg is om nieuw leven te starten. Overigens dacht Van Leeuwenhoek dat in de kop van de mannelijke zaadcel al een volledig gevormd mensje zat, dat in de eicel uitgroeide tot een baby.

De bioloog uit de Gouden Eeuw stond in zijn onderzoek bijna alleen; zijn zelfgemaakte instrumenten waren van zulke goede kwaliteit, dat niemand zijn vondsten kon controleren. Hij zette toch door en durfde zijn ontdekkingen naar de prestigieuze Royal Society te sturen. Die publiceerde de brieven en liet de serie vertalen in het Engels – Van Leeuwenhoek schreef namelijk in zijn eigen volkstaal. Deze eeuw is de complete serie opnieuw uitgegeven door de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

“Het is een machtig gevoel om die brieven in het oude Nederlands te mogen lezen”, vertelt Kuipers, zelf als medicus opgeleid voor hij astronaut werd. Hij mocht de teksten in het archief van de Royal Society lezen. “Historie in je handen, het echte originele werk. Prachtig om zo de basis van je vakgebied in handen te houden!”

Fortuyn de grootste, Van Oranje de meeste.

Op 15 november werd De Grootste Nederlander bekend gemaakt. Als ook alle stemmen zouden worden meegeteld die nog na de slotuitzending van ‘De Grootste Nederlander’ zijn binnengekomen, dan zou Willem van Oranje de uiteindelijke winnaar zijn geworden. Maar volgens de stemprocedure die aan de notaris is voorgelegd, gelden alleen de stemmen die tijdens de uitzending werden ontvangen. Volgens die procedure is de vermoorde politicus Pim Fortuyn de winnaar.

Van Leeuwenhoek’s grafsteen in de Oude Kerk te Delft: Hier Rust Anthony van Leeuwenhoek out synde 90 jaar, 10 maanden en 2 dagen. Heeft elk, o wandelaer alom ontzagh voor hoogen ouderdom en wonderbare gaven. Soo set eerbiedigh hier uw stap. Hier legt de gryse wetenschap in Leeuwenhoek begraven. bron: Oude Kerk, Delft

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 oktober 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.