Je leest:

Hoofdpijn van 3D

Hoofdpijn van 3D

Auteur:

Twintig procent van de bevolking kampt met hoofdpijn na een film in 3D gezien te hebben. Onderzoekers van de TU Eindhoven bedachten een leestest om te achterhalen hoe gevoelig iemand hiervoor is. De onderzoekers hopen dat bedrijven als Sony en Philips de test in zullen bouwen in hun 3D-tv’s, samen met een ‘volumeknop voor diepte’ om het kijkcomfort optimaal te maken.

Keken je vrienden je raar aan toen je na Avatar 3D met knallende koppijn de bios uit liep? Wees gerust, je stelt je niet aan; je behoort alleen tot de twintig procent van de bevolking wiens ogen wat minder goed met elkaar samenwerken.

3D-beelden creëren namelijk een hele rare situatie waarbij de focus van je blik niet op de plek ligt waar je ogen verwachten dat die ligt. Gevolg: veel scherpstellen, veel spanning op je ogen en dus koppijn.

Medium
Bij een 3D-film ligt het beeld, dus de plek waar je ooglens op moet focussen, op het scherm. Toch lijkt het alsof het beeld zich voor het scherm bevindt. Daarom draaien je ogen zich in een scherpere hoek; je hersens denken immers dat ze naar een voorwerp kijken dat dichterbij komt. Die scherpere hoek is echter fout en klopt niet met de focus van je ooglens.

Blijft het verschil tussen de focus en de hoek van je ogen te lang te groot, dan raken je ogen oververmoeid en krijg je hoofdpijn. Vergelijkbaar met te lang scheel kijken, eigenlijk.

Neus

Nu hebben onderzoekers van de Technische Universiteit Eindhoven een leestest bedacht om te testen hoe gevoelig je bent voor die hoofdpijnklachten. Je krijgt twee teksten voorgeschoteld, in 2D en 3D, die je hardop moet voorlezen. Als je de tekst in 3D significant langzamer voorleest dan de 2D-tekst heb je last van verminderde oogsamenwerking.

Wat de onderzoekers hiermee werkelijk testen is hoe goed je met dispariteit kunt omgaan. Een 3D-beeld is eigenlijk niks anders dan een voorwerp met twee nét iets andere achtergronden. Hou maar eens een pen voor je neus en focus op de pen. Sluit dan afwisselend je linker- en rechteroog. Zie je de achtergrond verschuiven? Het verschil in ‘verschuiving’ tussen de twee achtergronden is de dispariteit.

Medium
Twee ogen die naar hetzelfde voorwerp kijken, zien nét een iets andere achtergrond. Dit is optische dispariteit. Je brein rekent dit om naar een 3D plaatje.

Als een voorwerp dichter bij je ogen komt neemt ook de dispariteit toe. Je merkt dat je erg je best moet doen om scherp te stellen als je de pen op een paar centimeter afstand van je neus houdt. De Eindhovense leestest varieert de dispariteit. Lees je bij een lage dispariteit al langzaam, dan kunnen je ogen moeilijk omgaan met dat verschil tussen focus en diepte en krijg je sneller hoofdpijn.

Pretparken

De onderzoekers stellen voor om de test in te bouwen in 3D-tv’s, waarvan de eerste exemplaren later dit jaar al op de markt komen. Maar dan? “Nou, je zou een systeem kunnen inbouwen dat de dispariteiten op je tv instelt”, zegt Wijnand IJsselsteijn, de leider van het onderzoek. “Een soort volumeknop voor diepte.”

Een telefoontje met Philips leert dat de elektronicagigant dit een prima idee vindt. Volgens een woordvoerder zit dit systeem al in 3D-tv’s van casino’s, musea en pretparken zodat het bedrijf zelf kan bepalen hoe heftig het driedimensionale effect is. Het is een kleine stap om de diepteknop ook in de consumentenversie in te bouwen.

Maar wat IJsselsteijn nog liever ziet, is dat filmmakers wat subtieler omgaan met 3D-effecten. “Vroege producties waren heel erg geënt op zoveel mogelijk 3D. In nieuwere producties zoals Coraline, Up of Avatar wordt 3D op een veel artistiekere manier gebruikt om het verhaal te ondersteunen. Coraline bijvoorbeeld speelt zich af in twee werelden. De eerste is grauw, grijs en gebruikt weinig 3D. De tweede is vrolijker en kleuriger. Hier gebruiken de makers veel grotere 3D-effecten.”

Medium
De film Coraline maakt alleen gebruik van heftige 3D effecten als de scènes ook heftig zijn.

Met een stortvloed aan 3D-films kan de technologie in 2010 definitief doorbreken. Als filmmakers wat zuiniger omgaan met 3D-effecten, denkt IJsselsteijn, zal het ook wel meevallen met de 3D hoofdpijnen.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 maart 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE