Je leest:

Hongersnood met voorbedachten rade

Hongersnood met voorbedachten rade

Auteur: | 4 januari 2012

Het lijkt erop dat de hongersnood die tussen 1932-33 vier miljoen slachtoffers maakte in Oekraïne in ieder geval voor een deel georganiseerd is door het regime van Josef Stalin. Uit onlangs gepubliceerde correspondentie tussen Stalin en twee van zijn naaste adviseurs blijkt dat Stalin in de zomer van 1932 bewust besloot de beginnende hongersnood een handje te helpen.

De Holodomor is in Oekraïne een van de belangrijkste symbolen van de onderdrukking tijdens de Sovjet-periode.
Vrijgegeven in het publieke domein

In de nieuwe communistische maatschappij zoals Stalin deze graag zag, zouden alle boeren gedwongen moeten gaan samenwerken in Kolchozen: collectieve, door de staat gerunde boerderijen. De opbrengsten gingen rechtstreeks naar de staat, die het voedsel vervolgens zou herverdelen over de bevolking.

Uit correspondentie tussen Stalin en zijn naaste adviseurs Vjatsjeslav Molotov en Vasilii Blokhin blijkt dat bij Stalin in de zomer van 1932 het idee opkwam dat een gezamenlijk front van eigen grond bezittende boeren (‘koelakken’) en lokale communistische leiders zijn collectivisatiebeleid tegen werkte. Het slagen van de collectivisatie was juist in Oekraïne van groot belang, omdat er zich in dat gebied uitgestrekte graanvelden bevonden, die een belangrijk deel van de voedselvoorziening op brachten.

Politiek instrument

Op dat moment besloot Stalin de reeds bestaande hongersnood, die al sinds 1931 in Kazachstan en het Wolga-bekken woedde en langzaam de Oekraïne dreigde te bereiken, als politiek instrument in te zetten. Op deze manier kon het Oekraïnse verzet voor eens en voor altijd gebroken worden. Tot dit moment had de hongersnood voornamelijk economische oorzaken en was er nog geen sprake van een bewuste politiek.

Stalin stuurde Molotov naar Oekraïne om ‘lokale communisten terug in het gareel te brengen’. Gewapende politiegroepen kregen de opdracht al het nog beschikbare voedsel te confisqueren, inclusief privévoorraden en graankorrels die bedoeld waren om het volgende jaar in te zaaien.

De Oekraïnse president Joesjenko en zijn Russische ambtsgenoot Medvedev herdenken gezamenlijk de hongersnood van 1932-33 in de Oekraïnse hoofdstad Kiev.

Daarnaast beval Stalin om alle winkels te sluiten in gebieden die zich niet hielden aan de verhoogde quota die de Kolchozen ten behoeve van de staat moesten opbrengen. Verder werden opstandige dorpen door politiekordons afgesloten om te voorkomen dat de hongerlijdende bevolking het dorp zou ontvluchten op zoek naar voedsel. De blokkades zorgde er ook voor dat berichten over de ‘hongersnood als wapen’ zich niet zouden verspreiden.

In 1932-33 stierven zo’n vier miljoen mensen in Oekraïne de hongerdood. Op de altijd zo vruchtbare Koebanvlakte in de noordelijke Kaukasus, een gebied dat bij Rusland hoorde maar voornamelijk werd bevolkt door Oekraïners, vielen nog eens een half miljoen mensen ten prooi aan de honger.

De Holodomor (‘dood veroorzaakt door honger’) zoals de periode in Oekraïne bekend staat, is een gitzwarte bladzijde in de geschiedenis van de Oekraïne. In 2006 werd het Oekraïnse parlement het erover eens de hongersnood officieel ‘genocide’ te noemen. Veel landen (Nederland overigens niet) erkennen de Holodomor inmiddels als genocide. Een gebeurtenis al dan niet als genocide erkennen wordt vaak vooral politiek gemotiveerd. Dat er in ieder geval gedeeltelijk opzet in het spel was valt niet meer te ontkennen.

Bron:

  • Nicolas Werth, ‘Stalinist state violence: a reappraisal twenty years after the archival revolution’ In: Tijdschrift voor Geschiedenis nr 4 (dec. 2011)
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 januari 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.