Je leest:

Hoe sla je een cel aan de haak?

Hoe sla je een cel aan de haak?

Auteur: | 19 april 2006

Insuline-producerende cellen transplanteren naar suikerpatiënten is een lastige klus. In Leiden werd een beproefde methode uit de niergeneeskunde getest op insulinecellen van ratten. Dit resulteerde in een verdubbeling van de opbrengst van cellen voor de transplantatie. Emile de Heer kijkt nu in vervolgonderzoek of dit ook met menselijke cellen gedaan kan worden.

Insuline

Suikerziekte bestaat in soorten en maten. In alle gevallen is er teveel suiker in het bloed aanwezig. Bij diabetes type 1 zijn door een fout in het afweersysteem alle insulineproducerende cellen afgebroken in de alvleesklier. Insuline speelt een belangrijke rol bij de opslag van suiker in de spieren.

Hierdoor kunnen nierproblemen, oogproblemen en problemen met de bloedvaten ontstaan. De gemiddelde levensverwachting van mensen met type 1 diabetes ligt ongeveer 15 jaar lager dan die van de bevolking in zijn geheel.

Emile de Heer

Orgaantransplantatie

Bij sommige patiënten is de suikerspiegel in het bloed niet meer constant te houden met insuline-injecties. Hierdoor kunnen ernstige problemen ontstaan zoals het plotseling in coma raken, het afsterven van ledematen en blindheid. Zij kunnen dan in aanmerking komen voor een alvleeskliertransplantatie. In de alvleesklier zitten namelijk cellen die insuline maken. Deze cellen zitten als eilandjes bij elkaar en die werden ooit ontdekt door een Duitser: de eilandjes van Langerhans.

De alvleesklier zit heel ingewikkeld in elkaar. Daardoor duurt de operatie om een alvleesklier te transplanteren lang. Bovendien moet er voor de definitieve aansluiting van zo’n alvleesklier twee keer geopereerd worden. De eerste keer wordt de alvleesklier op de blaas aangesloten om de spijsverteringssappen af te voeren.

Enkele maanden later wordt deze verbinding verlegd naar de darmen. De bloedvaten van sommige patiënten zijn in een te slechte conditie voor een alvleeskliertransplantatie. Sinds kort kunnen bij deze patiënten in Leiden alleen de eilandjes van Langerhans getransplanteerd worden.

1) De maag zet voedsel om in glucose 2) Vanuit de maag komt het glucose in de bloedbaan 3) De pancreas maakt echter weinig tot geen insuline aan 4) Hierdoor komt er dus ook maar weinig insuline in de bloedbaan, en 5) Glucose hoopt op in de bloedbaan, waardoor de bloedsuikerspiegel stijgt.

Centrifuge

De alvleesklier bevat één tot twee miljoen eilandjes van Langerhans die bij elkaar minder dan twee procent van de alvleesklier vormen.

Gabriëlle Pinkse: “Het is bepaald niet gemakkelijk om ze levend en wel uit de alvleesklier te halen. De cellen worden door het enzym collagenase van elkaar losgemaakt, waarna ze in een centrifuge van de andere cellen uit de alvleesklier worden gescheiden. Veel cellen overleven dit niet, waardoor er twee tot drie donororganen nodig zijn om voldoende cellen te verzamelen voor één transplantatie.”

Magneet

Pinkse zag door de microscoop dat glomeruli (de zeeflichaampjes) uit de nier erg veel op de eilandjes van Langerhans lijken. Ze besloot te onderzoeken of een succesvolle methode waarmee cellen uit de nier werden gehaald ook bij de alvleesklier werkte.

De alvleeskliertjes van ratten werden daarvoor doorspoeld met ijzerdeeltjes. Die liepen vast in de kleinste vaten in de eilandjes van Langerhans, waardoor ze eenvoudig met een magneet opgevist konden worden. Vervolgens werden eiwitten toegevoegd die de cellen het gevoel moesten geven dat ze nog gewoon in de alvleesklier zaten.

Deze eiwitten zitten normaal vast aan een structuur van bindweefsel, die de cellen in het orgaan bij elkaar houdt. Zodra de cellen merken dat ze geen contact met deze bindweefseleiwitten hebben plegen ze zelfmoord. Resultaat van alle slimme aanpassingen en trucs is dat met de ‘magneet-methode’ twee keer zoveel eilandjes van Langerhans overleven voor transplantatie.

Behandeling

Met het huidige orgaantekort in gedachte, betekent dit dat twee maal zoveel mensen behandeld zouden kunnen worden met dezelfde hoeveelheid donororganen. Maar dan moet het wel net zo werken met menselijke cellen als bij de onderzochte rattencellen.

Emile de Heer coördineert nieuw onderzoek waarin dat momenteel wordt uitgezocht. Daarvoor worden afgekeurde donororganen gebruikt. Deze zijn bijvoorbeeld afgekeurd doordat ze zo ingewikkeld gebouwd zijn, of zodanig beschadigd dat transplanteren onmogelijk is. Voor de cel isolatie-methode zijn deze organen nog wel geschikt.

Emile legt gedreven uit dat dit een zeer tijdrovende kwestie is: “allereerst moeten we de proeven van Gabriëlle nog verder verbeteren en dan herhalen met menselijke alvleesklieren. Daarvoor hebben we inmiddels geld gekregen van het Diabetes Fonds, ZonMW en het Amerikaanse Diabetesfonds. We hebben nu, na een half jaar, de eerste cellen geïsoleerd en de resultaten zien er veelbelovend uit.”

“Maar wij moeten deze proef nog vijftig maal herhalen om alle mogelijke complicaties in kaart te brengen. Dat gaat nog zeker vier tot vijf jaar kosten. Daarna zal er een speciaal laboratorium gerealiseerd moeten worden, waar aan alle veiligheidsregels voldaan wordt. Pas dan kunnen de klinische testen beginnen. Dus reken maar op tien jaar voordat de eerste patiënten behandeld kunnen worden met deze nieuwe methode.”

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Biomedisch.nl.
© Biomedisch.nl, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 april 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.