Je leest:

Hoe de nerd zijn grot uitkroop

Hoe de nerd zijn grot uitkroop

en er weer in verdween

Auteur: | 8 oktober 2010

De nerd is overal. We lijken getuige te zijn van de emancipatie van de nerd. Of, om die toepasselijke verwijzing maar eens uit de kast te trekken: de revenge of the nerds. Maar echt populair, dat zijn ze nog steeds niet. Het zijn de jonge hippe twintigers die van zich laten spreken, vermomd als nerd.

Night of the Nerds is een feestavond voor bèta’s vanaf 16 jaar en vindt plaats op zaterdag 9 oktober, in Science Center NEMO, Amsterdam.
Hein de Kort

Nerds zijn in. Na een lange periode waarin nerds zich schuil hielden in hun met computers volgestouwde grotten, zijn de nerds nu overal. Op de omslag van Forbes en Quote, als briljante toekomstige miljonairs. Op televisie, in populaire comedyseries als The IT-crowd en The Big Bang Theory. Op het grote scherm, in de biopic over programmeernerd en Facebookoprichter Mark Zuckerberg. En op 9 oktober wordt in science center NEMO zelfs een Night of the Nerds georganiseerd: een ode aan de nerd, met lezingen, experimenten, clinics en jawel – een dansvloer.

Met de computer kwam de nerd

Waar komt deze liefde voor de nerd opeens vandaan? Want dat deze liefde recent is, lijkt duidelijk. Een nerd was vroeger immers een loser die je moest ontwijken, beschimpen en die, heel af en toe, in de prullenbak moest worden geduwd. Hij wist immers wel alles over snaartheorie en PCI-Express connectors, maar had geen verstand van sociale relaties. Sociologe Lori Kendall beschrijft in haar artikel het stereotiepe beeld van de nerd: hij (want het is bijna altijd een hij) doet niet aan sport of seks, verzamelt atlassen of rekenmachines, leest science fiction, verwaarloost zijn uiterlijk en draagt een bril. Het liefst met een plakbandje erop.

Dit negatieve beeld – intelligent maar wereldvreemd en sociaal gehandicapt – begint volgens Kendall in de jaren tachtig een klein beetje te kantelen. De PC-revolutie en de daaropvolgende Internetrevolutie (een term uit de tijd dat internet nog met een hoofdletter geschreven werd), veranderde onze houding ten opzichte van technologie. Computers en andere digitale hoogstandjes raakten geaccepteerd en gingen een steeds groter deel uitmaken van het dagelijkse leven.

“Wees aardig tegen nerds. Je zou zou maar eens voor ze komen te werken”, is een advies aan scholieren dat de laatste tien jaar op internet rondzong. Vaak toegeschreven aan supernerd Bill Gates, maar eigenlijk van schrijver Charles Sykes.

Met de opkomst van de computer, leek ook de ster van de nerd rijzende. De nerd begreep immers de magische wereld van nullen en eentjes. Hij heerste in een digitale wereld waar voetbalhunks en Gooische meisjes geen flauw benul van hadden, maar die wel steeds begeerlijker, winstgevender en hipper werd. In de jaren negentig verwachtte Kendall dan ook nog dat de nerd zijn negatieve imago van zich af zou schudden.

Nerds zijn sexy…

Lori Kendall is inmiddels sceptischer over de vlucht van het nerddom. Maar Nederlandse media bewieroken de nerd wel degelijk. Volgens HP/De Tijd is de nerd definitief salonfähig. Het succes van iPhone, Android, Quest, Wired, TED en de netwerkborrels van de technologieglossy Bright zou laten zien dat “de nerd aan een ingrijpende herwaardering onderhevig is. Anno 2010 zijn we allemáál een beetje nerd.”

Ook het inmiddels opgeheven Mind Magazine kwam dit jaar tot een optimistische conclusie: een licht nerdy karakter zou sexy zijn. Uit Brits psychologisch onderzoek is namelijk gebleken dat mannen met een hoog IQ het beter doen op de huwelijksmarkt: elke 16 IQ-punten extra betekent 35% meer kans op een echtgenote (voor vrouwen werkt het volgens datzelfde onderzoek overigens precies andersom: met een hoog IQ komt zij minder snel aan de man).

De gedachte dat moderne vrouwen de machoman verruilen voor de studiebol, wordt gesteund door evolutiepsychologische theorieën. De redenering: in de steentijd hadden vrouwen belang bij een stoere man met indrukwekkende spierbundels die aan het einde van de dag met een lekker hert thuiskwam. In de moderne tijd is het evolutionair gezien veel gunstiger om een zachtaardige, intelligente, creatieve man aan de haak te slaan, het liefst eentje die ook computercrashes en bot armies pareert.

Nerds hebben een systematisch brein; een zogenaamd ‘S-brein’, aldus Cambridge-psycholoog Simon Baron-Cohen. De nerd denkt logisch, systematisch en herkent patronen en regels. Maar het empathisch brein is minder ontwikkeld: de nuances van sociale interactie is abracadabra voor de echte nerd.

… of toch niet???

Er is een probleem met dit soort claims. Want dat we allemaal een iPhone of Android willen, betekent natuurlijk niet dat we ook hun bedenkers omarmen. Het staat vast dat wat de nerd kan, bedenkt en uitvindt helemaal hip is. Maar hoeveel mensen praten bij een netwerkborrel uiteindelijk toch liever met een vlot babbelende yup 2.0 dan met een licht autistische nerd die ondertussen met zijn gedachten bij zijn nieuwste project is? Het is nog maar de vraag hoeveel nerds überhaupt op een netwerkborrel van Bright afkomen. Echte nerds zijn immers sociaal onhandig. Ook Mind Magazine gaat te kort door de bocht: een intelligente man is natuurlijk niet ook automatisch een nerd.

Coole kids, vermomd als nerd

Wat is er dan wel aan de hand? Linda Duits, onderzoeker van populaire cultuur en eigenaar van DiepOnderzoek, denkt dat de coole kids de nerds nu ook al hun cultuur hebben afgepakt. Volgens haar lijkt het alleen maar alsof nerds in de mode zijn. In werkelijkheid zijn het knappe twintigers uit de Randstad die slechts bepaalde kenmerken van de nerdcultuur overnemen. Deze hippe stedelingen flirten wat met grote zwarte brillen, 17" MacBook Pro’s en Augmented Reality, maar laten het echte onaangepaste gedrag van de nerd achterwege. Het zijn niet de nerds die in zijn; het zijn de hippe jongeren, vermomd als nerd.

Maar waarom zouden deze jongeren dat doen? “Nerdcultuur wordt geassocieerd met authenticiteit” licht Duits toe, “en dat is wat nu erg na wordt gestreefd.” Nerds associëren we volgens Duits, maar ook volgens onderzoek van Joshua Blu Buhs, met verzet en vrijheid. Nerds leven een onafhankelijk, obscuur en enigszins mysterieus leven buiten de gebaande paden. Ze trekken zich niks aan van allerlei (sociale) conventies en lijken te doen waar ze zin in hebben.

Voor moderne hippe jongeren is het aantrekkelijk om zich met zo’n levensstijl te associëren. Met een grote zwarte bril en een geeky gadget straalt de hippe twintiger uit dat hij zijn eigen unieke ik is, die zich weinig aantrekt van wat hoort of moet. (Het feit dat hij niet de enige bebrilde iPad-bezitter is geeft al wel aan dat hij in werkelijkheid niet zo autonoom is als hij zelf zou willen).

Hippe mooie twintigers kunnen zich wel een nerdy imago veroorloven; dat is juist lekker authentiek.

Neuspeuterende nerds in de brugklas

Duits schreef haar proefschrift over de manieren waarop meisjes vormgeven aan hun identiteit. Ze deed daarvoor veldonderzoek in groep acht en in de brugklas. Daar merkte ze weinig van de vermeende hipheid van de nerd. “De meisjes uit mijn onderzoek vinden nerds helemaal niet sexy,” zegt Duits. Meisjes van 11 tot 13 jaar gebruiken de term ‘nerd’ juist om abnormaal gedrag aan te duiden. “Nerd is hier duidelijk een scheldwoord en de belichaming van het tegenovergestelde van cool. Het gaat hierbij echt om gedrag en kleding die ze onwenselijk vinden, zoals in je neus peuteren.”

Ook uit Amerikaans onderzoek blijkt dat nerds nog altijd onderaan de schoolhiërarchie staan. In het artikel ‘Why we harass nerds and freaks’ vertellen John Bishop en collega’s dat 60% van de ouders liever een slecht lerend maar sportief kind heeft, dan een kind met goede cijfers en weinig zin in voetbal of atletiek (slechts 28% van de ouders prefereerde een slim onsportief kind).

Kinderen zelf zijn net zo genadeloos. Toen ze een populariteitslijstje moesten maken van fictieve kinderen met een combinatie van drie eigenschappen (sportief/niet-sportief, briljant/gemiddeld en leergierig/niet-leergierig) kozen zij sportieve, briljante, niet-leergierige kinderen op nummer één, en helemaal onderaan bungelde het niet-sportieve, briljante, leergierige kind. Briljant mocht je trouwens best zijn – zolang je maar geen studiebol was. Slimme kinderen worden niet per se uitgekotst, proberen slim te zijn wel, concluderen de onderzoekers.

Bewonderd wordt de jonge leergierige nerd volgens onderzoek van Duits en Bishop dus zeker niet. Niet om zijn authenticiteit en niet om zijn onafhankelijkheid. “Als je net naar de brugklas gaat, wil je vooral normaal zijn,” zegt Linda Duits. “Echt een opvallende outsiderpositie innemen, betekent sociale zelfmoord.” Alle hippe nerdy wannabe’s ten spijt, op school is de nerd gewoon nog altijd iemand die je niet wilt zijn.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 oktober 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.