Je leest:

HIV-medicijn als preventiemiddel?

HIV-medicijn als preventiemiddel?

Auteur: | 20 juli 2012

Begin deze week is in Amerika het medicijn Truvada goedgekeurd voor gebruik bij de preventie van HIV. Volgens de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) kan de pil een besmetting met het virus, dat de ziekte aids veroorzaakt, voorkomen. Er gaan zelfs al stemmen op om het middel in Nederland ook preventief in te zetten. Maar wat weten we eigenlijk over de werking van Truvada?

Truvada is geen nieuw medicijn maar een pil die, ook in Nederland, al enige tijd gebruikt wordt om patiënten die het HIV-virus hebben opgelopen te behandelen. De pil bevat een mengsel van twee antivirale middelen, namelijk tenofovir en emtricitabine. Wat doen die stofjes met het HIV-virus?

HIV-deeltjes (groen) op een menselijke cel.
Nature Medicine

Om zich in menselijke cellen te kunnen vermeerderen moet het HIV-virus zijn genetisch materiaal (RNA) omzetten in DNA. Daarvoor maakt het virus gebruik van het enzym reverse-transcriptase. Dit enzym plakt DNA-bouwblokjes aan het virale RNA. Tenovofir en emtricitabine zijn een soort nepbouwblokjes die het reverse-transcriptase voor de gek houden. Op het moment dat het enzym zo’n nepbouwblokje aan de reeds gevormde streng DNA toevoegt, stopt de omzetting van RNA in DNA onmiddellijk. Er is namelijk geen enkel echt bouwblokje dat past aan de lege zijde van het nepbouwblokje. Op die manier slaagt het HIV-virus er niet in om zichzelf te vermeerderen en blijft de ziekte onder controle.

Verminderd risico

Kan de combinatie van tenovofir en emtricitabine ook preventief werken? Met andere woorden, kan het medicijn voorkomen dat iemand besmet raakt met HIV? Om dat uit te zoeken hebben Amerikaanse wetenschappers tussen juli 2008 en november 2010 een onderzoek uitgevoerd in Kenia en Uganda. Bijna 5000 heteroseksuele koppels, waarvan één van de partners besmet was met HIV, deden aan de studie mee. De stellen werden verdeeld over drie groepen: een placebogroep, een groep die alleen tenofovir kreeg, en een groep die Truvada kreeg (dus een combinatie van tenovofir en emtricitabine).

Gedurende het onderzoek raakten er 82 mensen besmet met HIV. De meesten daarvan, maar liefst 52, kwamen uit de placebogroep. Van de mensen die alleen tenofovir slikten, raakten er 17 besmet met het virus. In de groep die Truvada kreeg waren dat er slechts 13. De Amerikanen concluderen dat alleen tenofovir het risico op een HIV-infectie met 67 procent vermindert. Truvada doet het nog iets beter en vermindert het risico op infectie met 75 procent. Beide percentages zijn berekend ten opzichte van de placebo.

Het HIV-medicijn Truvada.
Jeffrey Beall, Wikimedia Commons

Naast deze studie is er nog een ander onderzoek gedaan onder bijna 2500 homoseksuele mannen die door hun gedrag (bijvoorbeeld het hebben van een groot aantal sekspartners of regelmatig geen condoom gebruiken) een grote kans lopen besmet te raken met HIV. In deze groep verminderde Truvada het risico op een HIV-infectie met 42 procent ten opzichte van een placebo.

Op basis van deze twee grootschalige onderzoeken heeft de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) nu toestemming gegeven om Truvada preventief voor te schrijven aan mensen die een grote kans lopen besmet te raken met HIV. Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen die een partner hebben die besmet is met HIV.

Schijnveiligheid

De toestemming van de FDA is niet helemaal onomstreden. Truvada vermindert weliswaar de kans op het krijgen van HIV met 42 tot 75 procent, maar het medicijn heeft ook een aantal nadelen. Ten eerste zijn er de bijwerkingen. Die variëren van vrij onschuldig (misselijkheid, buikpijn) tot ernstig (schade aan nieren en botten bij langdurig gebruik). En ook al komen ernstige bijwerkingen niet vaak voor, het is toch vervelend als iemand die in principe niet ziek is wel het risico loopt op dergelijke schade.

Naast de bijwerkingen is er het probleem van schijnzekerheid. Mensen die Truvada krijgen voorgeschreven kunnen denken: als ik af en toe een pilletje slik kan ik wel zonder condoom vrijen. Maar het medicijn biedt geen 100 procent bescherming. Het verkleint, zoals al eerder gezegd, de kans op een HIV-infectie met 42 tot 75 procent. Bovendien wordt dat percentage alleen gehaald als het medicijn strikt iedere dag wordt ingenomen.

Dat dit nog weleens een probleem is, blijkt uit onderzoek dat tussen juni 2009 en april 2011 werd uitgevoerd onder meer dan 2000 Afrikaanse vrouwen. Tijdens de studie liepen 33 vrouwen die Truvada gebruikten HIV op. In de groep die alleen een placebo kreeg waren dit er 35. Toen de wetenschappers op zoek gingen naar een verklaring voor het feit dat het medicijn de vrouwen niet tegen infectie beschermde, ontdekten zij dat slechts 40 procent van de vrouwen bij controle sporen van Truvada in het bloed had. Meer dan de helft van de vrouwen gebruikten het medicijn dus niet of niet regelmatig genoeg, waardoor het geen effect heeft.

Om zijn preventieve werking waar te maken, moet Truvada strikt iedere dag geslikt worden.

Een derde nadeel bij het gebruik van Truvada als preventiemiddel is dat HIV-virussen er resistent tegen kunnen worden. Als tenofovir en emtricitabine op grote schaal gebruikt gaan worden, geeft dat het virus de mogelijkheid om zichzelf iets te veranderen zodat het aan de remmende werking van deze antivirale middelen kan ontsnappen. De FDA dringt er bij de producent van Truvada (Gilead Sciences) dan ook dringend op aan om de ontwikkeling van resistentie scherp in de gaten te houden. Dat houdt onder andere in dat gebruikers van het medicijn zichzelf regelmatig zullen moeten laten testen op HIV.

Of het HIV-medicijn Truvada echt een succes gaat worden als preventiemiddel is dus nog maar de vraag. Naast de bijwerkingen, het strikte gebruiksregime en het risico op resistentie zijn de pilletjes ook nog eens vrij prijzig. Truvada kost, bij dagelijks gebruik, gemiddeld een paar honderd euro per maand. Een verzekering gaat dat waarschijnlijk niet uitkeren aan iemand die het medicijn allen ter preventie gebruikt. Het lijkt er dan ook op dat we voor het voorkomen van een HIV-besmetting voorlopig toch aangewezen blijven op het condoom.

Bronnen:

Lees meer over HIV op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/hiv.atom", “max”=>"7", “detail”=>"minder"}

Lees meer over HIV op Wetenschap24:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 juli 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.