Je leest:

Hightech T-shirt uit spuitbus

Hightech T-shirt uit spuitbus

Breed scala aan toepassingen voor nieuwe synthetische spuitweefsels

Auteur: | 23 december 2010

Nieuwe kleren nodig? Pak de spuitbus, richt die op een naakt lichaam en spuiten maar. In een mum van tijd heb je zo een nieuw kledingstuk. Het klinkt futuristisch, maar is al werkelijkheid. Mode-ontwerper én technoloog Manel Torres maakte met zijn gepatenteerde ‘spray-on fabric’ techniek al een haut couture voorjaars- en zomercollectie. Binnenkort komen er ook andere producten uit de spuitbus. Om je versleten ligbank een nieuwe, unieke bekleding te geven bijvoorbeeld.

Met zijn veiligheidsbril en witte jas lijkt Manel Torres in alles op de typische chemicus. Maar de Spaanse medewerker van de Londense topuniversiteit Imperial College is mode-ontwerper. Van high-tech mode, dat wel.

Sinds 2000 heeft Torres samen met hoogleraar Paul Luckham (chemische technologie) het patent op ‘spray-on fabric’. Dit is een techniek voor het maken van een kant-en-klare, spuitbare, niet-geweven kledingstof. Het weven van stoffen en het naaien van kleding is daarmee verleden tijd. Je maakt de kleding simpelweg door laagjes op elkaar te spuiten met een spuitbus of een spuitpistool.

De gebruikte spuitvloeistof is een mengsel van een verf en korte vezels. Dat kunnen vezels zijn van katoen, linnen, wol, acryl of een combinatie daarvan. Voor zomerkleding breng je minder laagjes aan dan voor winterkleding. Na een paar minuten is je kledingstuk klaar en zit het als gegoten.

Klaar terwijl je wacht

Heel gemakkelijk, zo’n gespoten shirtje, maar er zijn ook nadelen. Terwijl je shirt droogt, adem je drijfgas en ongezonde oplosmiddeldampen in. Het shirt blijft naar oplosmiddel stinken, totdat je het gewassen hebt.

Een spray-on shirt moet binnen een paar minuten klaar zijn, anders heb je er niks aan. Je wilt niet – net zoals bij een pas geverfde deur – uren moeten wachten. De korte droogtijd komt doordat de verf in de ‘spray-on fabric’ kleding op een andere manier droogt dan de deurverf.

Verf is een mengsel van allerlei stoffen, met een hoofdrol voor polymeren. Dit zijn zeer lange molecuulketens, opgebouwd uit duizenden kleine moleculen. Ze zijn opgelost in een oplosmiddel. In het geval van de spuitkleren is er sprake van zogenaamde fysische droging.

Bij fysische droging verdampt het oplosmiddel van de spuitvloeistof en gaan de polymeerketens in een dun laagje dicht tegen elkaar aan liggen. Dit wordt ook wel het ‘uitharden’ van de verf genoemd. Tussen de polymeerketens komen de andere bestanddelen van verf terecht, zoals pigmenten, conserveringsmiddelen en andere hulpstoffen. De polymeren zorgen voor een goede binding tussen alle bestanddelen in de gedroogde verf.

Het voordeel van fysische droging is dat die vrij snel kan verlopen. Een ander uithardingsprincipe is de chemische droging , die bijvoorbeeld bij deurverven een rol speelt. Daarbij vindt er naast verdamping óók een chemische reactie plaats. Dit kost tijd en daarom is deze manier van drogen minder geschikt voor ‘spray-on fabric’.

SchoolTV-clip over verf. Klik om te bekijken.

De kledingstof laat gemakkelijk los zonder dat er troep aan je huid blijkt plakken. De stof is een beetje elastisch, zodat je het shirt ondanks de strakke pasvorm toch goed kunt uittrekken. Nadat je je shirt gedragen hebt kun je het gewoon in de was doen.

Look&feel

Na het uitharden van de spuitvloeistof heeft de stof een bepaalde structuur gekregen. Deze hangt niet alleen af van de grootte van de vezels, maar ook van de soort vezels, en de manier waarop de laagjes zijn aangebracht.

Zo kun je de spuitbus snel of langzaam bewegen, dichtbij of veraf houden of onder verschillende hoeken spuiten. Bij een spuitpistool is ook nog eens de druk te variëren. Ook of je veel of weinig laagjes aanbrengt is bepalend voor het eindresultaat. Zo is kleding met een dichte structuur te maken, bijvoorbeeld zoals bij een jeansbroek, of juist met een hele luchtige structuur, zoals bij een wollen sjaal.

Ook de oppervlakte voelt op een bepaalde manier aan en heeft een zekere ‘look’ gekregen. De stof voelt bijvoorbeeld ruw aan door het gebruik van grote stukjes katoenen vezels in de spuitvloeistof. Door daarnaast te variëren met kleuren kun je de meest ingewikkelde patronen creëren. De oppervlakte bepaalt samen met de structuur de textuur van de stof.

High tech

Dat je met de ’spray-on fabric’ techniek fantastische kleding kunt maken liet Manel Torres afgelopen september zien. Op YouTube staat onderstaand flitsend filmpje met de show rond zijn voorjaars- en zomercollectie. Echte high tech haute couture!

Maar er is veel meer mogelijk. Samen met Luckham heeft Torres het bedrijf Fabrican Ltd opgericht om de spuitechniek verder te ontwikkelen. Op kledinggebied, maar ook daarbuiten.

Zo werken ze aan ‘smart clothing’ met materialen die elektrische stroom geleiden. Daarmee willen ze de kleding van de toekomst gaan maken, met elektronica voor hightech gadgets zoals een hartslagmeter. Je kunt ook denken aan kinderkleding met ingebouwde GPS en videocamera, waarmee ouders hun kind op afstand in de gaten kunnen houden.

Wassen en recyclen

Na het dragen van je kleding wil je die gewoon kunnen wassen. Dit is met ‘spray-on fabric’ geen probleem. De lange polymeermoleculen in het shirt lossen namelijk niet op in water. En omdat deze lange moleculen voor een goede binding zorgen tussen alle bestanddelen van de gedroogde verf, is het kledingstuk als geheel goed te wassen.

Ben je het shirt beu of is het versleten, dan hoef je het niet weg te gooien. Met een geschikt oplosmiddel zullen de polymeren weer oplossen. En met een opgelost oud shirt is in principe een nieuw kledingstuk te sprayen. Zo is de kleding vele malen achter elkaar te recyclen.

Een ander Fabrican-project is de combinatie van de spuittechniek met nanotechnologie. Daarmee zou de kleding geuren of zelfs medicijnen kunnen afgeven. Het idee is om in het kledingstuk nanocapsules met inhoud te verwerken – een parfum bijvoorbeeld. De capsule kan door verandering van bijvoorbeeld temperatuur kapot gaan, waarna de geurmoleculen vrijkomen. Op deze manier kunnen modehuizen een subtiele maar zeer herkenbare geur inbouwen, als een soort onzichtbaar logo. Hiermee wordt het mogelijk de imitatie van dure merkkleding een stuk lastiger te maken.

Van pleisters tot autostoelen

Sinds de oprichting van Fabrican is het accent in de ontwikkeling verschoven van ‘fun’ naar ‘nuttig’. De mode is nu vooral een uithangbord, om bekendheid te vragen voor nieuwe producten.

Zo ligt een belangrijke toepassing in artikelen waarbij hygiëne een rol speelt. Denk aan poetsdoekjes, theedoeken en luiers. Op medisch gebied zijn inmiddels pleisters, wondhelende producten en steriele verbanden ontwikkeld. Hierbij is de inhoud van de spuitbus steriel gemaakt. Dan zijn er industriële toepassingen in bijvoorbeeld de auto-industrie. Daar zijn eigenschappen als het lage gewicht, de duurzaamheid en de vlekwerendheid van belang. Ook als vervangings- en reparatiemateriaal voor bestaande bekleding of interieur lijkt de ‘spray-on fabric’ zeer geschikt.

Als je de website van Fabrican mag geloven zijn de nieuwe producten binnenkort overal verkrijgbaar. Zo komt volgend jaar een product op de markt voor doe-het-zelvers en kunstenaars om zelf design objecten te maken. Je hebt dus nog een paar maanden om te bedenken hoe jouw persoonlijk ‘spray-on fabric’ design object er uit komt te zien.

Meer over kleding en verf op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/kleding/verf/verf-verfgrondstoffen-en-inkten/index.atom", “max”=>"6", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 december 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.