Je leest:

Het spijt me, maar u sterft verkeerd

Het spijt me, maar u sterft verkeerd

Psychologisch broodje aap: waarom mensen niet sterven volgens de vijf stadia van rouw

Auteur: | 18 november 2010

Psychologie is overal: in het tijdschriftenrek in de supermarkt, op de tafel in de boekwinkel, in films en op televisie. Maar met al die kennis komen ook een hoop misverstanden in de wereld: broodjes aap, of zoals de schrijvers van het nieuwe boek “De vijftig grootste misvattingen in de psychologie” het noemen, psychomythologie. Kennislink zet de tien meest frappante mythes op een rijtje. Deze week: mensen die weten dat ze binnenkort doodgaan, maken vijf achtereenvolgende fasen van rouw door.

Je eigen dood accepteren volgens een vast programma, dat is wat psychiater Elisabeth Kübler-Ross eigenlijk voorstelde toen ze aan het eind van de jaren zestig het rouwen over je eigen naderende einde opdeelde in vijf stadia. Volgens haar theorie gaat iemand die weet dat hij binnenkort doodgaat door deze opeenvolgende fasen: ontkenning, woede, onderhandelen (“goed, ik leg me erbij neer dat dood, maar ik wil pas sterven na de bruiloft van mijn dochter, oke?”), depressie en tot slot acceptatie.

Manu Keirse is als klinisch psycholoog verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven.
Manu Keirse

Door die vijf fasen te benoemen, heeft ze een hoop goeds gedaan, vertelt de Vlaamse klinisch psycholoog Manu Keirse van de Katholieke Universiteit Leuven. “Elisabeth heeft een belangrijke waarde gehad in het doorbreken van een taboe op de dood .” Maar, tekent hij gelijk aan, gelijk had ze niet. “Haar constructie met vijf stadia berust op geen enkele grond, en is in de wetenschappelijk literatuur ook sterk bekritiseerd. Mensen maken geen vijf stadia door maar tussen de een en de duizenden.”

“Uw vrouw is slecht gestorven”

Horen dat je binnenkort zult sterven en daarmee omgaan is dus een hoogstpersoonlijke aangelegenheid. Niemand draait de stadia van Kübler-Ross een voor een af. De een wordt eerst depressief, en dan ontkennend. Sommige mensen sterven zonder dat ze hun dood hebben geaccepteerd. “Waarom moeten mensen echter niet nooit tegenslagen hebben aanvaard nu ineens de ultieme tegenvaller aanvaarden?” vraagt Keirse zich af. Bovendien is het gedrag van stervende mensen – net als mensen die niet leven met het besef dat het binnenkort gedaan is – afhankelijk van waar en met wie je bent. Keirse: “Men kan ontkennen tegenover de familie en terzelfdertijd onder ogen zien bij de arts.”

“…als iemand vindt dat een patiënte slecht gestorven is omdat ze niet tot aanvaarding is gekomen.”

Toch worden de fases van Kübler-Ross door veel professionals in de psychologie en de stervensbegeleiding nog steeds als heilige standaard gehanteerd, bevestigt Keirse. Hij komt de mythe nog vaak tegen en vertelt: “Haar model is een beschrijving van emoties en reacties, en het neigde te verworden tot een voorschrijven. En dat is schadelijk. Bijvoorbeeld als iemand vindt dat een patiënte slecht gestorven is omdat ze niet tot aanvaarding is gekomen. Of als een gedreven begeleider een patiënt terugroept omdat hij twee stadia heeft overgeslagen, en van ontkenning naar depressie is gegaan.”

Maar ik wil liever nog wat leven…

Scott Lilienfeld, een van de schrijvers van het boek De 50 grootste misvattingen in de psychologie, kent het probleem. In zijn boek vertelt hij over een stervende vrouw, die last had van schuldgevoel en weerzin ten opzichte van haar vrienden, omdat die haar vertelden dat ze haar aanstaande dood moest accepteren, terwijl zij keihard haar best deed om nog van haar laatste restje leven te genieten.

De mythe van de vijf fasen is dus in onze hele samenleving springlevend. En dat terwijl Elisabeth Kübler-Ross in haar laatste boek erkende dat ze fout zat in haar wat starre interpretatie van het stervensproces. “Onze rouw is net zo individueel als ons leven”, schrijft ze. Een observatie waar de meeste stervenden beter mee gediend zijn dan met het broodje aap van het vaste rouwprogramma.

Meer psychomythologie?

In het Kennislinkdossier over broodjes aap in de psychologie vind je de andere negen psychomythes uit de artikelenserie.

Heb je nog geen genoeg van psychologische broodje aap-verhalen? Je vind er nog veertig in het boek De vijftig grootste misvattingen in de psychologie" van Scott Lilienfield, Steven Jay Lynn, John Ruscio en Barry Beyerstein.



Je favoriete psychologische broodje aap-verhaal

Welke van deze mythes uit de populaire psychologie spreekt jou het meest aan? Bijna 900 Kennislinklezers brachten hun stem uit. Het was een nek-aan-nek-race, Lange tijd lag de mythe dat mannen en vrouwen heel anders communiceren op kop, maar uiteindelijk is dit misverstand met een verschil van vier stemmen verslagen door We gebruiken maar 10 procent van ons brein.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 november 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.