Je leest:

Het meest bloeddorstige dier

Het meest bloeddorstige dier

Auteur: | 1 augustus 2001

Het was een reislustig man, de voormalige Amerikaanse president Theodore Roosevelt. In 1914 keerde hij terug van een expeditie door het Amazone-gebied in Zuid-Amerika. Hij vertelde angstaanjagende verhalen over een agressieve vis die daar voorkomt, de piranha.

Piranha

Er zou ooit een Braziliaanse soldaat van zijn paard in het water zijn gevallen. In een mum van tijd zou hij zijn verzwolgen door een hele school piranha’s, die alleen zijn botten nog overlieten. Leuke anekdote, en zo zijn er meer lugubere verhalen die ertoe hebben geleid dat de piranha nu niet bepaald zo’n lieflijk imago heeft. Als Braziliaanse boeren met hun vee de rivier moeten oversteken, gaan ze ervan uit dat tenminste één rund verloren gaat aan toesnellende piranha’s. Soms offeren ze zelfs een dier op om de rest vrije doortocht te bieden.

Piranha’s hebben hun uiterlijk ook niet echt mee. Kijk maar eens naar die brede bek met die stevige, vlijmscherpe tanden. Het is net een bulldog met vinnen. Een piranha kauwt niet, hij slikt alles in één keer door. De zwarte piranha heeft enge rode ogen en zulke sterke kaken dat hij er hele menselijke ledematen mee kan afrukken en dwars door een stuk hout kan bijten.

Toch valt er wel wat af te dingen op die reputatie van alleskluiver. Er is namelijk nooit echt bewezen dat een levend mens door piranha’s is verslonden. Het kan natuurlijk wel ooit gebeurd zijn, maar het is waarschijnlijker dat de Braziliaanse soldaat na zijn val eerst is verdronken en vervolgens is opgegeten. Piranha’s hebben namelijk een grote voorliefde voor dood vlees. Zodra ze zien dat een prooi zich actief verweert, hebben ze een stuk minder interesse. Vooral bloedende, spartelende dieren die in nood verkeren zijn de pineut. Verder heb je pech als je terecht komt in een school piranha’s die al aan het eten zijn. Dan heb je grote kans een vinger of een teen te verliezen. Dat kan ook gebeuren als je je vinger steekt in een aquarium met een piranha erin: die vinger kan als een lekkere snack worden gezien. Maar van een enkele piranha die zojuist zijn buik heeft volgegeten, hebben mensen niet veel te duchten. Van de circa dertig piranha-soorten zijn er maar een paar die echt bloeddorstig zijn.

Veel piranha’s eten geen complete dieren. Ze bijten alleen vinnen en staarten van andere vissen af. Een piranha kan zich schuilhouden tussen onderwaterbegroeiing en dan ineens toeslaan, of in een school op jacht gaan. Dat gebeurt vooral in droge tijden, wanneer het waterpeil in de rivieren laag is en de vissen minder bewegingsruimte hebben. Zo nu en dan wordt een vogeltje, een insect of een kikker verzwolgen. Er is lang gedacht dat alle piranha’s vleeseters zijn, maar inmiddels is duidelijk dat er heel wat vegetariërs tussen zitten. Die eten plantenzaden en fruit dat in het water is gevallen. Soms moeten ook de vleesetende piranha’s daar wel even genoegen mee nemen, wanneer er weinig vis in de buurt is. En zoals het gaat in de natuur: ook piranha’s hebben vijanden. Veel vissen en vogels lusten wel een kleine piranha, en op de grote exemplaren wordt gejaagd door otters, rivierdolfijnen en kaaimannen – én door mensen. Verder lust de ene piranha-soort best graag een hapje van de andere. Een slimme piranha zwemt in een groep met collega’s die ongeveer even groot zijn, en zorgt dat er geen soortgenoot vlak achter hem zit.

De mensen die bij de Zuid-Amerikaanse rivieren wonen (alleen daar komen piranha’s in het wild voor) hebben een haat-liefdeverhouding met de hapgrage vis. Aan de ene kant is het een lastig dier door die gretige kaken. Daarmee moeten niet alleen de vissers zelf oppassen. Piranha’s maken ook vissersnetten kapot en eten de inhoud leeg. Aan de andere kant eten piranha’s vooral zwakke en dode vissen, waardoor de gezonde exemplaren overblijven. Dat is goed voor de visstand. Er zijn gebieden in Zuid-Amerika waar de grond te drassig is om er doden in te begraven. De lichamen worden daarom in de rivier gelegd, waar piranha’s zich tegoed doen aan het vlees. De botten worden vervolgens verzameld, versierd en in het droge seizoen begraven.

Het is lang niet overal toegestaan om piranha’s als huisdier te hebben; in Nederland toevallig wel. Volgens de kenners zijn het best rustige diertjes, zolang je er maar zorgvuldig mee omgaat. Geef ze goed te eten, maak ze niet gek en biedt ze een prettige leefomgeving – in sommige opzichten lijken piranha’s wel op hun baasjes. Het is misschien niet eens zo makkelijk te zeggen wie van de twee nu eigenlijk op aarde het meest bloeddorstige gedrag vertoont.

Mark Traa is auteur van o.a. "Hemelbestormers. Feiten en fabels over ruimtevaarders (Uitgeverij De Bezige Bij, 1997,ISBN 90-234-3699-7)

Dit artikel is een publicatie van Mark Traa.
© Mark Traa, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 augustus 2001

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.