Je leest:

Het land van Salah Edin

Het land van Salah Edin

De Marokkaans-Nederlandse rapper Salah Edin verzet zich tegen heersende Nederlandse normen. Hij eigent zich negatieve stereotypen toe en zoekt de grenzen van het toelaatbare op. Hiermee plaatst hij zich in een traditie van controversiële rappers.

In april 2007 ontstaat er commotie over een nieuw nummer van hip hop artiest Salah Edin: ‘Het land van…’ Volgens de SGP wordt er in dit nummer begrip getoond voor radicalisering onder moslimjongeren en had de overheid de clip daarom nooit mogen subsidiëren. In de clip is Salah Edin eerst te zien in een gezin dat leeft van voedselpakketten van de Voedselbank en daarna als moslim met bommenriem die wordt gearresteerd tijdens een politie-inval. De clip was al snel te zien op Youtube. Op televisie zond BNN de clip als eerste uit. TMF en MTV vonden de clip te schokkend om uit te zenden, maar hebben de video inmiddels ook laten zien.

Bekijk hier Salah Edins videoclip ‘Het land van..’ (YouTube).

Protest

Hoe moeten we een dergelijke clip nu plaatsen en hoe kunnen we de reacties erop beter begrijpen? Salah Edin plaatst zich met dit nummer in een traditie van controversiële politieke raps. De opkomst van hiphop in de VS is nauw verbonden met de culturele en sociaal-economische situatie in wijken als Compton en Watts en Los Angeles en South Bronx in New York. Hiphop gaf jongeren uit die wijken een podium waarmee zij hun ervaringen in hun eigen buurten konden verwoorden. In de jaren ‘90 verschuift het zwaartepunt van de hiphop naar de oostkust en naar de gangsta rap van rappers als Ice-T, Niggaz With Attitude (NWA) en Tupac Shakur. Deze rapvorm was een protest tegen armoede, het sociale en economische milieu van de Amerikaanse getto’s en het politieoptreden tegen Afro-Amerikanen .

Muur-schildering met hiphophelden uit de South Bronx, New York. Foto: www.grounds-wellmural.org

Niggas en Kutmarokkanen

In de taal van de rap wordt een negatieve betekenis van een woord vaak omgezet naar een positieve. Amerikaanse rappers geven de denigrerende en soms zelfs racistische termen waarmee Afro-Amerikanen worden aangeduid, zoals ‘nigger’ of ‘nigga’, een positieve lading. Ze gebruiken die termen voor hun eigen doeleinden. Wanneer zij zeggen: ’he’s my nigga’’ dan wordt bedoeld: ‘hij is mijn broeder’. De term ‘nigger’ of ‘nigga’ heeft daarmee voor deze rappers een positieve betekenis gekregen, terwijl de term tegelijkertijd taboe blijft onder grote groepen blanken. In Nederland is de term ‘kutmarokkanen’ hier een goed voorbeeld van. Deze term werd gebruikt door oud-wethouder Oudkerk en werd al snel overgenomen om Marokkaanse jongeren die overlast veroorzaken aan te duiden. Raymzter, de Marokkaanse rapper, heeft deze term in zijn nummer ‘Kutmarokkanen??!’ gebruikt om vooroordelen aan de kaak te stellen. Hij kaatst als het ware de bal terug en sommige jongeren nemen de term zelfs over als een soort geuzennaam.

Het past uitstekend bij het rebelse karakter dat hiphoppers zich graag aanmeten. Ze zetten zich daarmee niet alleen af tegen autochtone Nederlanders, maar presenteren zich op deze manier ook als zelfbewuste jongeren die niet met zich laten sollen. Salah Edin doet dit in zijn nummer eveneens; niet alleen met taal maar ook met beelden. Hij transformeert als het ware van zorgzame huisvader naar een radicale moslim door het laten groeien van zijn baard en het dragen van een oranje overall, net als de gevangenen op Guantanamo Bay.

‘Het land van de hoogste percentage moslimhaters. Het land dat is opgebouwd door onze vaders. Het land dat ons ziet als een gevaar en terreur. Land van mooie dromen, stelt me teleur. Het land van kapitalisme, onderhuidse racisme, materialisme het land dat loopt te bitchen. Het land van terrorisme. Het land van extremisme. Het land waar je je mening niet zomaar vrij kan spitten. Het land van voedselbanken, vluchtelingenkampen. Het land dat niks te zoeken heeft in onze eigen landen. Het land van vrijheid is een masker op het gezicht. Het land van rechten maar wat zij beslissen is verplicht.’Deel uit ‘Het land van…’ Salah Edin.

Dezelfde stereotypen – maar dan anders

Het zich toe-eigenen van negatieve stereotypen en deze gebruiken om een politiek kritische boodschap over te brengen is een belangrijk aspect van hiphop. Salah Edin staat hierin niet alleen, ook rappers als MCSolaar (Frankrijk) en Fun^Da^Mental (Engeland) zijn hem hierin voorgegaan. Ook binnen Nederland is Salah Edin niet uniek. DHC met een nummer als de Hirsi Ali Diss heeft eveneens de nodige ophef veroorzaakt. Sinds enige tijd timmert ook rapper Appa (voorheen van THC) flink aan de weg met politiek getinte raps zoals ‘Schuif aan de kant’ en ‘Libanon’. In het geval van ‘Het land van…’ van Salah Edin heeft de rapper ook nog eens de titel genomen van een nummer van Lange Frans en Baas B. Hun versie van ‘Het land van…’ kan juist eerder gezien worden als een loflied op Nederland.

Symbolisch verzet

Rapnummers als ‘Het land van…’ van Salah Edin roepen vaak veel discussie op. Om te begrijpen waarom dit gezien wordt als een probleem kunnen we, in navolging van Gerritsen en De Vries, spreken van symbolische problemen: omstandigheden die op een figuurlijke manier indruisen tegen belangrijke waarden en normen in een samenleving.Op welke manier is een rap als deze nu een probleem? Tegen welke belangrijke waarden en normen gaat deze rap in?

Doordat Salah Edin zichzelf transformeert van huisvader tot radicale moslim, lijkt het, voor tegenstanders zoals de SGP, alsof hij zich vereenzelvigt met radicale moslims die bommen willen leggen. Dit druist in tegen een drietal normen: dat geweld niet is toegestaan, dat spanningen in de samenleving moeten worden vermeden en dat de overheid radicalisering moet vermijden. Door subsidieverlening, zo is de vrees van de SGP, geeft de overheid radicalisering ‘een zekere legitimatie’. Zelfs de schijn dat de overheid dit zou legitimeren moet worden vermeden. Het subsidiëren van dit rapnummer staat volgens de SGP haaks op de doelstelling van de overheid dat de spanningen in de samenleving verminderd moeten worden. Uit de Kamervragen die de SGP hierover stelde blijkt dat het haar vooral gaat over de rol van de overheid.

Salah Edin maakt in tekst en beeld gebruik van negatieve stereotypen.

Loyaliteit en schuld

Uit discussies op internet komen nog twee normen naar voren die Salah Edin geschonden zou hebben. Allereerst gaat het daarbij om het feit dat hij als ‘buitenstaander’ kritiek uitoefent op Nederland. Dit raakt aan eerdere discussies, bijvoorbeeld over de dubbele nationaliteit, met betrekking tot loyaliteit van migranten (in het bijzonder Marokkaanse moslims) aan Nederland. Met de kritiek op Nederland zou hij zich niet loyaal tonen terwijl hij als buitenlander wel de vruchten plukt van de Nederlandse samenleving (bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting en subsidies). Een andere norm die hij overschrijdt is dat hij volgens sommigen vooral de maatschappij de schuld geeft van allerlei problemen. Hij zou zich vooral als slachtoffer of zelfs als martelaar presenteren, in plaats van de schuld bij zichzelf (of bij Marokkaanse moslims) te zoeken.

Naast de nodige bijval kreeg de SGP op diverse populaire weblogs op internet ook veel kritiek te verduren. Met een dergelijke actie zou de SGP de vrijheid van expressie en vrijheid van meningsuiting aantasten. Ook de reactie van minister Plasterk op de Kamervragen maakt duidelijk dat de minister vindt dat de overheid zich niet dient te mengen in de inhoud van kunst en cultuur.

Vrijheid van meningsuiting is geen vaststaand gegeven. Het is een voortdurende discussie over wat toelaatbaar is in het publieke debat en wie de grenzen bepaalt.

Op zoek naar de grenzen

Een groot deel van de discussie gaat over de vrijheid van meningsuiting. De wijze waarop Salah Edin en andere Nederlandse rappers een wereldwijd genre als hiphop toesnijden op de Nederlandse situatie betekent een uitdaging voor de vrijheid van meningsuiting. Dit is niet nieuw. Het maakt vooral duidelijk dat de vrijheid van meningsuiting geen vaststaand gegeven is, maar een voortdurende discussie over wat toelaatbaar is in het publieke debat en wie de grenzen bepaalt. Het is een discussie die net zo oud is als het principe van vrijheid van meningsuiting zelf. Het optreden van Salah Edin maakt duidelijk dat ook de tweede generatie migranten die discussie aangaat op basis van hun eigen omstandigheden en behoeften. Door in tekst en beeld gebruik te maken van negatieve stereotypen die zijn ontleend aan het leven in Nederland, proberen rappers zoals Salah Edin, als moslimburger van Nederland, Nederlander én als Marokkaan, mede te bepalen wat toelaatbaar is en welke grenzen er zijn. Juist door precies in te spelen op de gevoelige plekken in de samenleving, staat dit bijna garant voor controverse en discussie.

Literatuur:

Gerritsen, J. W. en G. De Vries (1994). Hinderkracht en ondernemerschap. Een historische sociologie van sociale problemen’. Amsterdams Sociologisch Tijdschrift 21:3-29.

Martijn de Koning is als antropoloog verbonden aan het International Institute for the Study of Islam in the Modern World (ISIM). Hij doet onderzoek naar jonge moslims en hun religieuze identiteit: zijn proefschrift gaat over Marokkaanse jongeren in Gouda. Daarnaast onderzoekt hij de invloed van het salafisme op moslims in Nederland.

Dit artikel is een publicatie van International Institute for the Study of Islam in the Modern World (ISIM).
© International Institute for the Study of Islam in the Modern World (ISIM), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 24 mei 2007

Discussieer mee

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE