Je leest:

Het einde van de standaardtaal

Het einde van de standaardtaal

Is de standaardtaal nog te redden? Nee, denkt hoogleraar Joop van der Horst van de K.U. Leuven. Moeten we daar bang voor zijn? Ook niet. De taalverandering die over heel Europa plaatsgrijpt, is te vergelijken met de verandering tijdens de overgang van middeleeuwen naar renaissance. Van een strikt geregeld taalgebruik gaan we opnieuw naar een veel vrijere opvatting over taal.

Jonge mensen kunnen niet meer spellen. Ze lappen de grammaticaregels aan hun laars, pikken overal Engelse woorden op en lezen nauwelijks nog, wordt gezegd. Op televisie hoor je ook bij nieuwslezers en presentatoren meer en meer een regionale uitspraak in plaats van de standaard. Het zorgt voor boze lezersbrieven in de krant, en het onderwijs wordt vaak met de vinger gewezen.

In sms’jes houdt niemand zich aan de standaardtaal…

Geschreven standaardtaal

Die boze reacties zijn de uiting van een soort renaissancistische angst voor verandering, zegt professor Van der Horst in zijn boek ‘Het einde van de standaardtaal’. Tijdens de renaissance, zo’n 500 jaar geleden, werden hekken opgetrokken rond de verschillende talen in Europa. Elke afzonderlijke taal kreeg zijn eigen uitgebreide woordenschat, om alles wat tot dan toe in het Latijn werd geschreven ook in de eigen taal te kunnen schrijven.

Er kwamen pakketten met regels en normen voor correct gebruik, zowel voor woordenschat als voor spelling en grammatica. De renaissancemensen wilden daarmee hun eigen taal zuiver houden en voorkomen dat ze zou veranderen, lees verloederen. De geschreven taal had daarbij voorrang. In die zin was standaardtaal: de taal die gebruikt werd door het schrijvende deel van de bevolking dat zich hield aan de normen en regels.

Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw begon dat te veranderen. Gesproken taal werd belangrijker, onder meer door de uitvinding van de telefoon en allerlei technieken om spraak op te nemen. De laatste twintig jaar gaat het pas echt hard. De standaardtaal moet wijken voor een taalgebruik dat aangepast is aan de doelgroep, en wie zich krampachtig vastklampt aan de norm wordt een beetje als marginaal beschouwd.

Talen veranderen voortdurend, blijkt wel uit de titelpagina van Van Heule’s Nederduytsche spraec-konst ofte Taelbeschrijvinghe, Leiden 1633. bron: digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren (dbnl). Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Taalevolutie

Die evolutie is niet tegen te houden, zegt Van der Horst. Hij illustreert dat met parallelle voorbeelden uit het Nederlands, Frans, Engels, Duits en Italiaans. Er is niet langer één Nederlands of Engels, maar er zijn meerdere ‘Nederlandsen’ en ‘Engelsen’, en het ene Nederlands of Engels is niet beter dan het andere. Er duiken ook meer en meer ‘internationale’ woorden op, waardoor je zelfs op de voorpagina van een Oost-Europese krant veel bekends tegenkomt.

Wordt er minder gelezen? Moeilijk te zeggen, vindt de hoogleraar. Misschien minder boeken, maar we halen wel een massa informatie van het computerscherm. Dat computergebruik heeft trouwens ook zijn invloed op onze omgang met taal. Om iets op te zoeken, moest je vroeger het alfabet kennen, want woordenboeken en encyclopedieën waren alfabetisch geordend. Nu tik je gewoon een los trefwoord in een zoekmachine in. Je hoeft zelfs niet meer correct te kunnen spellen: Google, bijvoorbeeld, geeft bij een spelfout zelf al enkele correcte suggesties.

We zijn nog lang niet aan het einde van die evolutie, stelt Joop van der Horst. Het duurde een paar honderd jaar om goed en wel van de middeleeuwen over te stappen naar de renaissance, en nu veeg je ook het effect van vijfhonderd jaar renaissance niet meteen van tafel. Waar komen we uiteindelijk terecht? Dat weet Van der Horst niet. Hij stelt vast wát er gebeurt, het proces van taalverandering veroordelen is voor hem niet aan de orde.

Zie verder

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 juni 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE