Je leest:

Het ABC van onveilige seks

Het ABC van onveilige seks

Auteur: | 28 februari 2007

Het ABC voor veilige seks gaat er vanuit dat het hebben van veilige seks een bewuste en rationele keuze is. Waarom jongeren in Afrika, die voorlichting hebben gekregen over de gevolgen van onbeschermde seks, toch geen condoom gebruiken, is voor velen een raadsel. Anouka van Eerdewijk laat in haar proefschrift zien dat jongeren in Senegal goede redenen kunnen hebben om geen condoom te gebruiken. Van Eerdewijk promoveerde aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Van Eerdewijk deed 14 maanden veldwerk in Dakar. In die tijd interviewde zij ongetrouwde jongeren in de leeftijd van 16 tot en met 23 jaar over hun seksleven. Ze ontdekte grote verschillen in de manieren waarop Senegalese jongens en meiden met seksualiteit omgaan. Tijdens de huwelijksnacht staat voor meiden bijvoorbeeld de maagdelijkheid centraal terwijl van jongens eerder het tegenovergestelde verwacht wordt.

“Veiligheid. De voorbehoedsmiddelen voor de man remmen de verspreiding van HIV/Aids. Dat is een kwestie van leven en dood.”

Onveilige seks

In principe worden jongeren in Senegal niet geacht seks te hebben. Seks hoort bij het huwelijk en is voor jongeren verboden terrein. Toch blijkt uit verschillende onderzoeken en uit de cijfers over kinderen die voor het huwelijk worden verwekt, dat eenderde van de jongeren wel degelijk seks heeft voor het huwelijk. Die seks wordt vaak onveilig bedreven. Het door beleidsmakers bejubelde ABC voor veilige seks dat zich richt op abstinence (onthouding), being faithfull (trouw) en condom use (condoomgebruik) wordt door jongeren niet zo eenduidig geïnterpreteerd als gehoopt. Doordat jongeren te maken hebben met maatschappelijke normen die moeilijk te verenigen zijn met hun persoonlijke wensen, lukt het ze niet zich goed te beschermen tijdens de seks.

Maagdelijkheid versus mannelijkheid

Uit het veldonderzoek van Van Eerdewijk blijkt dat het hebben van onveilige seks alles te maken heeft met de manier waarop jongens en meiden over seks en seksualiteit denken. Voor jongens staat mannelijkheid voorop bij hun beleving van seksualiteit. Maagd blijven tot het huwelijk is voor hen veel minder belangrijk dan bewijzen dat ze niet impotent of homoseksueel zijn. Door seks voor het huwelijk te hebben laten de jongens zien dat ze ‘normale’ seksuele gevoelens hebben. De jongens zitten echter in een lastige positie omdat ze ook ‘serieus’ moeten zijn, dat betekent dat ze niet zomaar met iedereen het bed in kunnen duiken. Om deze twee normen met elkaar te verenigen hebben de jongens een slim onderscheid gemaakt tussen ‘echte vriendinnen’ en ‘makkelijke meisjes’. Met de echte vriendinnen heb je geen seks terwijl dat met de makkelijke meisjes wel kan. Makkelijke meisjes zijn meisjes die zichzelf niet respecteren en daarom ook geen respect verdienen.

Voor meiden is maagdelijkheid heel belangrijk. Ze praten veel moeilijker over seks dan jongens. Ze praten liever over liefde en zelfs liever over de rol van geld in relaties. Uit de manier waarop ze zich kleden en dansen blijkt dat ze wel behoefte hebben aan seksuele contacten. Meiden lossen de spanning tussen hun behoeften en de maagdelijkheidsnorm op door maagdelijkheid een nieuwe betekenis te geven: zolang er geen penetratie is, zijn ze nog maagd. Als maagd kun je dus wel andere vormen van seks hebben.

In voorlichtingsmateriaal wordt opgeroepen om de ABC-strategieën te gebruiken. Hier roepen de kinderen op tot onthouding of het gebruik van condooms.

Weinig condoomgebruik

Hoewel Senegalese jongeren meestal wel geïnformeerd zijn over voorbehoedsmiddelen en over hiv/aids, maken ze weinig gebruik van voorbehoedsmiddelen. Dit heeft volgens Van Eerdewijk alles te maken met hun interpretatie van het ABC voor veilige seks. Onthouding (abstinence) zien jongeren lang niet altijd als geheelonthouding, trouw (being faithfull) betekent niet vanzelfsprekend monogamie en condoomgebruik stuit op verschillende problemen. Dat het gebruik van een condoom beschermt, staat voor de jongeren niet ter discussie, maar in de praktijk vinden jongeren het lastig om een condoom te gebruiken omdat dit bijvoorbeeld impliceert dat je elkaar niet vertrouwt.

Van Eerdewijk concludeert dat het de jongeren in Dakar ontbreekt aan voldoende mogelijkheid tot handelen of ‘agency’ om de ABC-strategieën uit te voeren. Meisjes worden niet geacht seks te hebben en kunnen daardoor moeilijk onderhandelen over condooms terwijl jongens bang zijn hun mannelijkheid aan te tasten door te moeten stuntelen met een condoom.

Besluiteloosheid

Volgens Van Eerdewijk is besluiteloosheid ook een belangrijke oorzaak voor het bedrijven van onveilige seks. Omdat zowel jongens als meiden moeten manoeuvreren tussen tegenstrijdige seksuele normen kiezen ze niet duidelijk voor een strategie om veilig te vrijen: ‘Vaak kiezen ze niet bewust en uitdrukkelijk voor één van de ABC-opties, maar doen als het ware een beetje van alles. Ze hechten waarde aan onthouding maar kunnen het niet altijd naleven. Ze vinden trouw belangrijk maar handelen er niet altijd naar. Ze zien de voordelen van condooms maar slagen er niet in ze consequent te gebruiken.’

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 februari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.