Je leest:

Hersenen zien fout allang aankomen

Hersenen zien fout allang aankomen

Auteur: | 22 april 2008

Ongeveer 30 seconden voordat je tijdens een monotone taak een fout maakt verandert er iets in je brein. Je hersenen floepen als het ware even in ruststand, oftwel: je aandacht verslapt. Dat er tussen dit moment en de daadwerkelijke fout maar liefst een halve minuut zit is bijzonder omdat de hersenen meestal heel snel zijn. Die lange tijd kan echter door een draagbare hersenscanner wel gebruikt worden om iemand te waarschuwen dat hij op het punt staat een fout te maken. Zo’n uitvinding kan bijvoorbeeld in de luchtverkeersleiding mensenlevens redden.

Stel: je staat in een fabriek aan de lopende band. De hele dag doe je niets anders dan van de stapel achter je een t-shirt pakken en die in een langzaam voorbijglijdende doos stoppen. Het is niet gek dat je dan af en toe minder goed oplet, waardoor je een foutje maakt. Je slaat een doos over of je stopt per ongeluk twee in. Geen ramp, maar wat nou als je luchtverkeersleider bent op een vliegveld? Het werk is ook monotoon, en de kans op foutjes dus even groot. Maar misschien is dat over een paar jaar verleden tijd.

Zo’n 30 seconden voordat je een fout maakt verandert er namelijk iets in je brein. Normaal gesproken zijn tijdens het werken hersengebieden actief die je helpen nadenken, plannen en concentreren. Maar soms verslapt je aandacht: je hersenen gaan eventjes in ruststand. Een halve minuut later maak je dan een fout, ontdekten de Noorse psycholoog Tom Eichele en zijn collega’s.

Lopende-band-werk is monotoon, waardoor je fouten gaat maken.

De onderzoekers scanden de hersenen van 13 deelnemers in een fMRI-apparaat, terwijl ze een nogal monotone taak uitvoerden. Op een beeldscherm verschenen telkens onder elkaar vijf pijlen. De mannen en vrouwen in de scanner moesten aangeven of de middelste pijl naar links of naar rechts wees. Om ze af te leiden stonden de vier pijlen eromheen soms in dezelfde en soms in een andere richting. De onderzoekers registreerden dus tegelijkertijd de hersenactiviteit en of de deelnemer het goede antwoord gaf. Zo kwamen ze erachter dat de hersenen al van te voren ‘weten’ dat er een fout aankomt.

Langzame hersengolven

Het is niet ongebruikelijk dat de hersenen vooruitlopen op een bepaald besef of gedrag. Vorige week nog meldden wetenschappers dat je brein al plannen maakt om een knop in te drukken voordat je daar zelf van bewust bent. Wat wel bijzonder is aan de ontdekking van Eichele en co is dat er maar liefst een halve minuut zit tussen het moment dat de hersenen op ruststand floepen en dat je daadwerkelijk een fout maakt.

Ons brein kan ontzettend snel met zichzelf praten.

Verschillende breingebieden communiceren meestal namelijk heel snel – binnen enkele microseconden – met elkaar door allerlei golven van hersenactiviteit naar elkaar te sturen. In dit geval denken de onderzoekers dat een hele langzame golf de boosdoener is. Dat zou ook verklaren waarom andere wetenschappers niet eerder zo duidelijk hebben gevonden wat er in de hersenen gebeurt voordat je een fout maakt. Om zo’n trage hersengolf te meten moet je namelijk de hersenscanner heel anders afstellen dan gebruikelijk is.

Niet meer de mist in met een draagbare hersenscanner

Het goede nieuws – niet alleen voor de wetenschap, maar ook voor de luchtverkeersleiding – is dat het wel mogelijk is om met een draagbare EEG iemand te tijdig waarschuwen dat hij op het punt staat de mist in te gaan. Het slechte nieuws is dat dit type hersenscanner pas over tien tot vijftien jaar op de markt komt. Tot die tijd kunnen vliegtuigpassagiers alleen maar hopen dat kleine foutjes geen grote gevolgen hebben.

Het onderzoek van Eichele en collega’s verscheen op 21 april 2008 in het vakblad Proceedings of the National Academy of Science USA (PNAS) onder de titel ‘Prediction of human errors by maladaptive changes in event-related brain networks’

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 22 april 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.