Je leest:

‘Heren, (neem ik aan)’

‘Heren, (neem ik aan)’

Politieke discussies op internet

Auteurs: en | 1 maart 2010

Op het Libelleforum wordt het topic ‘politiek en maatschappij’ het meest bezocht. Dat stemt hoopvol over de politieke interesse van vrouwen. Tijd om de hyves, blogs en fora van politieke partijen eens af te struinen naar de virtuele vrouw.

In haar kersttoespraak van 2009 luidde koningin Beatrix de noodklok over de teloorgang van betrokkenheid tussen mensen. De toenemende individualisering en gebrek aan sociaal engagement bracht zij in verband met de moderne communicatietechnologie. ‘Mensen communiceren via snelle korte boodschapjes. Onze samenleving wordt steeds individualistischer. (…) Maar zonder enig ‘wij-gevoel’ wordt ons bestaan leeg. Met virtuele ontmoetingen is die leegte niet te vullen; integendeel, afstanden worden juist vergroot’, aldus Hare Majesteit.

De kersttoespraak uit 2009.

In dit oordeel staat zij zeker niet alleen.1 Vooral voor de westerse mens lijken de christelijke religie en maatschappelijke idealen hun vermogen om mensen samen te brengen kwijt te zijn. Dat dit automatisch leidt tot egoïsme en afname van sociale verbondenheid is echter te kort door de bocht. In een artikel geschreven voor het Tijdschrift voor Humanistiek betoogt Elise van Alphen aan de hand van een analyse van de Duitse filosoof Peter Sloterdijk, dat het vormen van gemeenschappen voor alle mensen zo essentieel is, zo onlosmakelijk verbonden is aan het menselijk ‘zijn’ en ‘worden’, dat wij er gerust op kunnen vertrouwen dat engagement zal blijven bestaan, ook als dat nieuwe, onbekende vormen aanneemt.2

Libelleforum

Internet lijkt, juist door de mogelijkheid om snel korte boodschapjes te plaatsen en te lezen, steeds meer het voertuig voor de publieke opinie. Volgens het CBS heeft zo’n 16% van de bevolking op zijn minst één keer in de vijf jaar meegedaan aan een actie of discussie via de nieuwe media. Politiek en maatschappelijk engagement is dus niet zozeer verdwenen, maar verhuisd naar het wereldwijde web. De invloed van het Nederlandse volk wordt tegenwoordig meer via de nieuwe media uitgeoefend dan via klassieke kanalen, zoals actiegroepen (4% van de bevolking gebruikt dit middel) en politieke partijen (idem). Internet is dus een belangrijk middel om elkaar te vinden als het gaat om politieke interesse, maar hoe ver gaat deze betrokkenheid nu echt? Een jaar lang hebben wij, met deze vraag in ons hoofd, rondgestruind over politieke internetfora, gesnuffeld in de comments op weblogs van politici en zijn we binnengedrongen in de hyves van verschillende politieke partijen. Daarbij hebben wij speciaal gelet op de rol die vrouwen, ongeacht de verschillen in identiteit, in deze digitale ruimtes aannemen.3

Slechts twee politieke partijen (GroenLinks en de Partij Voor de Vrijheid) blijken er een internetforum op na te houden. Het forum van GroenLinks (GL) is inmiddels opgeheven vanwege een te klein aantal actieve gebruikers. Naast deze fora van politieke partijen bestaan er een aantal onafhankelijke fora, zoals PolitiekDebat.nl en de ‘pijler’ Politiek en Maatschappij van het Libelleforum. Uit ons onderzoek blijkt ook dat deze discussieplatforms door een vaste kern van (veelal witte) ‘stamgasten’ in leven gehouden worden. De gebruikerslijsten laten zien dat er relatief weinig vrouwen deelnemen. Bij GL was dat 5% (alleen een topic naar aanleiding van een blog van Femke Halsema over kinderopvang zorgde voor een tijdelijke toestroom van vrouwen), bij PolitiekDebat.nl 10% en bij de PVV blijft dit onbekend. Op het Libelleforum was daarentegen slechts een enkele man aanwezig. Daarbij kunnen we niet zien wie er allemaal meelezen en zo hun mening vormen; een onderwerp wordt een stuk vaker gelezen dan er reacties op komen. De leesfrequentie verschilt sterk per topic, van 9 tot 55.000 keer.

De weblogs van sommige politici krijgen door de reacties van lezers ook wel eens het karakter van een discussiegroep. De weblogs met een relevant aantal comments zijn toevallig allemaal door vrouwen geschreven: Femke Halsema (GL), Anja Meulenbelt (SP), Rita Verdonk (TON) en Helma Neppérus (VVD).4 Onder de ‘volgers’ van deze weblogs vinden we – weinig verrassend misschien – meer vrouwen (25 à 30%) dan op de fora.

Politiek en maatschappelijk engagement is dus niet zozeer verdwenen, maar verhuisd naar het wereldwijde web.
williamedia

‘Vrienden’

Fora en blogs zijn echter al weer verouderde media. Hyves.nl lijkt, met haar ruim negen miljoen leden op dit moment dé plek voor de jongere bevolking om haar of zijn sociale verbondenheid te tonen. Als je je aanmeldt bij algemene hyves (zoals bijvoorbeeld de algemene hyves als ‘Echte Denkers’, ‘Amsterdam’ en ‘Women on Waves’), dan zullen deze hyves op je persoonlijke hyve-pagina zichtbaar zijn. Zo laten hyvers hun interesse, persoonlijke eigenschappen, religie of politieke kleur zien aan hun ‘vrienden’. De hyves opgericht rondom politieke partijen en politieke prominenten zien dan ook een grote toeloop van ‘vrienden’. Net als bij het ledental van politieke partijen, voor zover af te leiden uit cijfers van het CBS, ligt de genderverdeling van het digitale ledental van de politieke partijen nagenoeg gelijk. Vaak kent een politieke partij meerdere hyves elk met zo’n 3000 leden.

Maar welke van de duizenden vrienden zijn nu echt actief betrokken op het net? Uit ons onderzoek blijkt dat slechts 3% van de leden bijdraagt aan de discussie door berichten en polls te plaatsen of erop te reageren. De leesfrequentie ligt – net als bij de fora – weer een stuk hoger. Berichten worden gemiddeld 2000 keer gelezen. Hyves rondom politieke partijen zijn voor de meeste leden vooral van belang als informatiebron over de discussies die spelen in en omtrent de partij. Net als bij de achterban van een politieke partij, levert slechts een fractie van de hyvesvrienden echt een actieve bijdrage. Opvallend is dat het percentage vrouwen dat actief is op deze politieke hyves, een bericht plaatst of er op reageert, een stuk hoger ligt dan op de al besproken fora: gemiddeld zijn van de actieve gebruikers 20 à 25% vrouwen. Echter, valt dit percentage weer tegen als je bedenkt dat van de actieve gebruikers op sociale netwerksites in het algemeen 61% een vrouw is.5

Van de actieve gebruikers op sociale netwerksites in het algemeen is 61% een vrouw.

Pseudo-Balkenende

De digitale participatie van vrouwen in de politiek ligt dus een stuk lager dan die van mannen. Is internet echt nog altijd een mannendomein? Dat vrouwen minder internet gebruiken dan mannen gelooft tegenwoordig niemand meer. Is het wellicht minder grijpbaar, maar even ontmoedigend, namelijk dat ‘man’ de default setting op het internet is geworden waardoor vrouwen en hun belang ondergesneeuwd of geseksualiseerd raken?6 Dat mannen, zodra zij zich onbespied onder elkaar wanen, de zelfcensuur op seksistische grappen laten varen, zijn we een enkele keer tegengekomen. De aanwezige dames gaven in zo’n geval echter meteen lik op stuk.

Dat men op internet man is tot het tegendeel blijkt, werd aardig geïllustreerd door iemand die zich op een Volkskrantblog uitgaf voor J.P. Balkenende. Hij opent één van zijn berichten met ‘Heren (neem ik aan) dank voor uw reacties.’ Op hyves.nl zou dat niet kunnen. De meeste hyvers gebruiken hun eigen naam of tonen foto’s waaraan onder meer hun sekse valt af te lezen. Heeft het misschien eerder te maken met het vooroordeel dat ‘politiek toch een mannenzaak is’, dan met het internet zelf? Het geeft te denken dat nog zoveel vrouwen niet zelf discussies aanzwengelen of hieraan bijdragen zoals uit onze bevindingen bleek. Dit juist omdat veel mensen deze discussies lezen en hiermee hun gedachten (aan)scherpen. Hoopgevend is dat aan de gesprekken op de politieke hyves al bijna 20% meer vrouwen bijdragen dan op de fora. En nu maar hopen dat een groter aantal actieve vrouwen, net als bij de blogs, inderdaad aanstekelijk werkt voor andere vrouwen. Want internet is ondanks het pessimisme van onze koningin toch de plek waar we steeds meer onze politieke en maatschappelijke betrokkenheid vormgeven.

Noten:

1 Al in 2002 is het idee dat ICT nadelig is voor de sociale cohesie als mythe ontmaskerd in het onderzoek Kraut e.a., (2002) ‘ Internet Paradox Revisted ’, in: Journal of Social Issues 58 (2002) 1, p. 49-74..

2 Elise van Alphen, ‘ Digitaal engagement. Het creëren van intieme ruimtes in de elektronische globaliseringTijdschrift voor Humanistiek, 37 (2009) 1, p. 19-30.

3 We hebben niet systematisch gelet op andere verschillen dan gender. Onze indruk is wel dat in de bezochte fora, hyves en blogs het met name een witte groep actieve mannen en (in mindere mate) vrouwen betreft.

4 Na de bloghype rond de verkiezingen van 2003 is het animo voor bloggen onder prominente politici sterk gedaald. Mogelijk is Twitter nu hét medium waarmee zowel mannelijke als vrouwelijke politici aangeven waar ze mee bezig zijn.

5 Zie hiervoor het onderzoek van Rapleaf op 27 januari 2010.

6 Karin Spaink, ‘Kleppende mannen’, LOVER 36 (2009) 3, p. 13.

Lees ook:

Dit artikel is een publicatie van LOVER.
© LOVER, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 maart 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.