Je leest:

‘Hééft links het ooit geprobeerd?’

‘Hééft links het ooit geprobeerd?’

Auteur: | 18 april 2006

De socioloog Bowen Paulle stelt dat de ongelijkheid in het onderwijs opgeheven moet worden om de integratie van de onder- en de middenklasse te bevorderen. Die integratie moet leiden tot een meer gelijke en sociale samenleving. Om tot zijn inzichten te komen deed hij onderzoek in de Bronx en in de Bijlmer.

Aan het eind van het gesprek pakt socioloog Bowen Paulle (1970) een stuk papier en een pen. Hij heeft dan lang gesproken, met armgebaren en borende blik, op zijn kamer aan de Universiteit van Amsterdam. Over de Verenigde Staten en Europa. Over (on)gelijkheid en diversiteit. En over ‘angst en intimidatie’ in het middelbaar onderwijs, het onderwerp van zijn recente promotie. Om het samen te vatten, tekent hij twee pijlen: routes van de toekomst. Eén buigt linksaf, één rechtsaf. Paulle: “Of we gaan verder met het neoliberale experiment, waarmee de onderklasse steeds meer wordt uitgesloten – al zijn ze zo wit als dit papier. Of we gaan naar een caring capitalism , waarbij kwetsbare groepen integreren in de leef- en leerwereld van de succesvolle middenklasse.”

Het is natuurlijk ’ playing God’ en de werkelijkheid is weerbarstiger dan zo’n ‘Amerikaans’ en ‘Europees’ model. Toch is het tijd om te kiezen, nu China bloeit en Europa groeit. “De hele wereld kijkt naar ons. Wat voor samenleving willen we?”

Bowen Paulle

Voor Paulle ligt de keuze voor de hand. De Amerikaan, die in 1999 de ‘hardheid’ van New York verruilde voor de ‘zachtheid’ van Amsterdam, wil ver bij George Bush en Dick Cheney vandaan blijven. “We wéten welke kant het opgaat als je blijft privatiseren en dereguleren. We wéten dat er 45 miljoen Amerikanen zonder zorgverzekering zitten. De kloof tussen arm en rijk wordt steeds dieper, en dat begint echt heel lelijke kanten te krijgen. In zo’n land wil ik niet wonen.”

Destructieve emoties Die lelijke kanten, dat zijn de verpaupering van de onderklasse, gettovorming, chaos en misere. Lelijke kanten zag Paulle genoeg op de high school in de Bronx, waar hij drie jaar les gaf aan zwarte en latino-kinderen: in een wijk waar een gang regeerde, en angst en agressie aan de orde van de dag waren. Maar in iets mildere vorm zag hij het net zo goed op de vmbo-school in de Bijlmer. Ook daar stond hij voor klassen met migrantenkinderen, waar hij ‘totaal overdonderd’ werd door de ‘destructieve emoties’, de ‘collectieve elektriciteit’, de dreiging, het flirten, de stoerheid.

Zware jaren waren het, waarin hij ontzag kreeg voor de handvol super-teachers die hun klassen nog onder controle hadden, ja zelfs nog wel eens toekwamen aan het lesprogramma. “Daar komt het zelden van,” weet Paulle. “Het is de prijs die deze kinderen voor hun segregatie betalen.”

In Dangerous Minds komt Michelle Pfeiffer voor een klas zwarte en latino-kinderen te staan. Hoewel het er in het begin op lijkt dat ze de vloer met haar aanvegen, wordt ze uiteindelijk een ‘super-teacher’.

Paulle ontdekte dat de agressie en wanorde amper doordringen tot de rapporten van de Onderwijsinspectie. “Inspecteurs zijn loyaal, al was het maar onbewust. Het is vervelend om een school met zo’n hoge concentratie van kinderen uit arme gezinnen negatief te beoordelen.” Paulle sprong in dat ‘gat’ en bestudeerde hoe leerlingen zich gedroegen: hun lichaamshouding, de codes, de taal. Al snel bleek dat zij – evenals docenten – onder permanente angst leven, maar er uit schaamte over zwijgen. Wie bang is, gaat af.

Die ‘selectieve blindheid’ voor de nood van de school is vooral ook een morele kwestie, vindt Paulle. “Inspecteurs, deskundigen en de hele middenklasse bij elkaar zullen hun eigen kinderen nooit naar zulke scholen sturen. Het mengen van wat hier ‘witte’ en ‘zwarte’ leerlingen heet, is taboe. Kwetsbare kinderen toegang bieden tot de betere scholen, is taboe. Door de vrijheid van schoolkeuze vormen zich scholen voor ‘ons-soort-mensen’. En zoals de bourgeoisie over de onderklasse zo lang heeft gezegd: ‘Alsjeblieft, hou ze apart!’, zo worden ook achterstandsleerlingen weggehouden van het betere onderwijs. In een tijd van toenemende segregatie is dat een radicale politieke keuze. Nooit zullen deze kinderen hun misere kunnen ontvluchten.”

Het probleem, zegt Paulle, schuilt niet in cultuur, religie of huidskleur. Er zijn monsters van ‘blanken’ en schatten van ‘zwarten’. Het probleem van onhandelbare leerlingen is hun lage concentratieniveau en zwakke zelfcontrole. Deze ’ ghetto fabulous’ worden constant verleid tot impulsief gedrag in explosieve situaties. “Nooit hebben ze een stabiele wereld gekend. Waarschijnlijk kennen ze al stress in de baarmoeder. En daarna worden ze gevormd in een agressieve omgeving.” Het probleem, vat Paulle samen, begint niet zoals vaak gedacht wordt bij ‘normen en waarden’. Het probleem begint bij het opleidingsniveau van ouders, de deplorabele woonomgeving én de wijze waarop het onderwijs leerlingen uitsorteert. De minst bevoorrechten gaan naar de slechtste scholen.

Sociaal leren Hoe je dat doorbreekt? “Eerst stabiliseren. Rust, reinheid, regelmaat. En dan, het allerbelangrijkste, moeten ze zich kunnen optrekken aan de anderen. Leren is sociaal leren: afkijken van leeftijdgenoten. Onderwijzers en boeken, dat is secundair. De kinderen zélf, de sociale structuur die ze vormen, dat is waar het om gaat. Dus moet je kinderen uit lage inkomensgroepen mengen met die uit de middenklasse. Onder goede begeleiding en in een strikte verhouding van zeg 30 en 70 procent. De samenstelling van de klas is hét instrument voor integratie. En het goede nieuws is dat het kán. We hebben een omvangrijke, stabiele middenklasse. Zo’n mengverhouding is dus haalbaar, en de ‘goeden’ zullen er niet onder leiden. Een win-winsituatie.”

Toch weet hij dat het ’ tricky business’ is. Behalve een revolutie in het onderwijs vereist zoiets een brede sociale vernieuwing; met crèches, gezinscoaches, opvoedbegeleiders, volkshuisvesting, werkgelegenheid. Een stevige verzorgingsstaat dus, een Great Society a la president Johnson. “Niet pappen en nathouden, niet weer eens een buurtwerker erbij of de uitkeringen omhoog,” zegt Paulle, “maar échte integratie. Structurele toegang tot de leef- en leerwereld van de middenklasse.”

Zeg hem niet dat het al geprobeerd is. Dat de Mammoetwet het einde van het standenonderwijs was. Dat ‘links’ zijn kansen heeft gehad. Paulle: “The Great Society verdween na vier maanden in de prullenbak om ‘Vietnam’. En ik vraag me werkelijk af of de onderklasse ooit toegang is geboden tot de middenklasse.” Ook de Mammoetwet – even ‘rood’ als ‘rooms’ – heeft niet kunnen voorkomen dat het onderwijs van nu kwetsbare leerlingen apart plaatst. Al was het maar onbewust. “De ‘zwarte’ scholen die ik onderzocht zijn dumping grounds geworden. Hééft links het ooit geprobeerd? En wat noem je links: Melkertbanen? De Democraten? The New York Times? Links – on what planet ?!”

Tokkies Kapitaal is macht, zegt hij. “Zonder emotioneel, sociaal en cultureel kapitaal red je het niet. Zelfvertrouwen, zelfbeheersing, de juiste mensen kennen, de juiste taal spreken, de juiste krant op tafel.” Die vormen van kapitaal dus die op ‘OSM’-scholen tot de informele leerervaringen horen, maar die buiten bereik van achterstandsleerlingen liggen. Voorbeeld: “Waarom laat ik mijzelf níet verloederen? Waarom steekt mijn dochter haar school níet in brand? Omdat wij in een wereld van voorspelbaarheid leven, hét kenmerk van beschaving. Wíj hebben in zo’n achttien jaar een habitus ontwikkeld die oppassend is, niet-destructief. Wíj hebben geprofiteerd van een rijk sociaal netwerk. Buitenstaanders niet, die zijn generaties lang apart gehouden. Nu eens als ’ lazy niggers’ , dan weer als ‘Tokkies’.” Paulle moet vervaarlijk zuchten als de naam Theodore Dalrymple valt, de nieuwste mode onder neo-conservatieven. De Britse psychiater dus die de onderklasse bestudeerde – ook in de Parijse banlieus – en onderweg zijn geduld met de verzorgingsstaat verloor. Vrij vertaald: laat het ’ _racaille_’ zichzélf eens optillen. Nietwaar? Paulle: “Goed dat hij de ellende toont, want die is er. Maar vanuit welk vermógen moeten zij zich optillen? Ze hebben nooit een stabiele habitus kunnen ontwikkelen.” En daarbij is het oude koek, zegt hij. De kritiek op de verzorgingsstaat stamt al uit de no-nonsense jaren tachtig. De jaren van Reagan en die ijzeren dame van ’ There is no such thing as society’. Sarcastisch: “Daar plukken we nu de vruchten van.”

Politieke moorden

In hetzelfde register somt hij op: “Gevangenissen zitten propvol. Gated communities breiden zich uit. Twee politieke moorden in Nederland. De segregatie neemt toe. Vind je het gék, Paris going up in smoke . Het was te verwachten, het is voorspeld. (Ook door Dalrymple – AP) We hebben het eerder meegemaakt. Los Angeles 1992, bijvoorbeeld. Het wijst telkens op dezelfde kloof, de onzekerheid, de desidentificatie tussen mensen, het sociale weefsel dat steeds meer op de proef wordt gesteld. Eigenlijk ben ik verbaasd dat er niet méér opstand is.” “We staan op een keerpunt,” zegt Paulle. “Het Amerikaanse neoliberale experiment blijkt niet te werken. Probeer wat anders! De kracht van Europa is dat het (culturele) diversiteit combineert met gelijkheid. Dat het een kapitalistisch systeem in goede banen leidt, met zorg en solidariteit. Maar ook in Europa groeit nu iets scheef. Diversiteit gecombineerd met óngelijkheid kan een zeer grimmige situatie opleveren.” En hij kan het niet nalaten te zeggen: “De Europeanen weten dat al sinds 1932.”

Natuurlijk, zover is het niet. En, zegt hij, je kunt pessimist zijn van geest en optimist van hart. “Misschien,” zegt Paulle, “geeft juist de onrust aanleiding tot een hernieuwde uitvinding van iets dat mooier is dan alle Mona Lisa’s bij elkaar: een goed werkende verzorgingsstaat.”

Literatuur:

Bowen Paulle (2005), Anxiety and Intimidation in the Bronx and the Bijlmer. An ethnographic comparison of two schools . Amsterdam: Dutch University Press.

Dit artikel is een publicatie van De Humanist.
© De Humanist, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 april 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.