Je leest:

Hapjes en heiligen

Hapjes en heiligen

Auteur: | 4 april 2006

Egyptische religieuze festivals, mawlids, zijn het onderwerp van hevige discussies. Volgens velen moslims passen deze uitbundige feesten niet binnen de moderne maatschappij. Samuli Schielke onderzocht deze festivals en promoveerde onlangs op zijn proefschrift Snacks and Saints, mawlid festivals and the politics of festivity piety and modernity in contemporary Egypt.

Dagenlang wordt er in een uitgelaten sfeer gedanst, treden popartiesten op en kun je gokken. Je kunt er snacks, speelgoed en souvenirs kopen en er worden goochelaarskunsten vertoond. Een kermis of een popfestival? Nee, dit zijn mawlids, religieuze festivals in Egypte.

Een straat in het oude gedeelte van Cairo tijdens een mawlid-feest. Foto: Samuli Schielke

In zijn proefschrift bestudeert Samuli Schielke het debat over islamitische mawlids in Egypte. Het debat over de mawlids gaat om de definitie van de moderne islam. Mag religie leuk zijn? Zijn de bijeenkomsten tijdens de mawlids uitingen van vroomheid of onislamitische uitspattingen ? Met zijn proefschrift zegt Schielke niet alleen wat over deze festivals en de Egyptische feestcultuur, maar ook over de strijd om religie en maatschappij in het algemeen.

Terwijl miljoenen mensen elk jaar de mawlid festivals bezoeken, zijn er net zoveel moslims die vinden dat vreugde en religie of hapjes en heiligen absoluut niet samen gaan. Voor hen zijn de festivals een uiting van een achterlijke mentaliteit. Mawlidfestivals hebben volgens hen dan ook niks met de islam te maken. Het debat tussen voor- en tegenstanders van mawlids is heftig. De vraag is niet zomaar of je een mawlid leuk vindt of niet. Als je oordeelt over mawlids positioneer je je ook in een veel groter debat over religie en de moderne maatschappij.

Een jonge advocaat die tijdens een feest kaneelthee aan de voorbijgangers uitdeelt als een “dienst voor God”. Foto: Samuli Schielke

Mawlids zijn festivals waar de sterfdag van een islamitische mysticus gevierd wordt. De festivals zijn een mix van de spirituele ervaring van een pelgrimage, de gemeenschapszin van een buurtfeest en het amusement en de handel van een kermis. In Egypte zijn er duizenden van dit soort festivals die door miljoenen Egyptenaren bezocht worden. Voor hen zijn de festivals een uiting van vreugde en liefde voor de Profeet. Maar dit geldt niet voor iedereen. Een groot aantal Egyptenaren keurt deze festivals hartgrondig af en wil ze buiten de islamitische cultuur plaatsen.

De verering van heiligen is overal ter wereld een belangrijk onderdeel van de moslimspiritualiteit. De belangrijkste festivals zijn pelgrimages naar de graftomben van die heileigen. Zo is dat ook het geval in Egypte, waar duizenden festivals ter ere van islamitische mystici (soefis), geleerden en afstammelingen van de profeet Mohammed plaatsvinden.

‘Op zich is er niets on-islamitisch of anti-moderns aan mawlids’ zegt Schielke. ‘De mensen die ze vieren zijn vaak modern opgeleide mensen en vrome moslims die zich terdege bewust zijn van hun religie. Het probleem is dat zij vroomheid met vreugde combineren en hapjes met heiligen. Voor velen moet religie omgeven zijn met ernst en beheersing. De festivals zijn voor hen ongepast omdat ze ingaan tegen de orde van de maatschappij waarin alle dingen en emoties hun eigen duidelijke en aparte plaatsen hebben.’

Een vrouw die deelneemt aan een processie op een mawlid-feest. Foto: Samuli Schielke

Vroeger paste de mawlids in de islamitische spiritualiteit omdat religie toen werd gezien als gemeenschappelijkheid. Feestvieren was in die tijd een normaal onderdeel van het leven. Nu echter staan veel moslims in Egypte modernisering van bovenaf voor. Zij zien de mawlids niet alleen als tekenen van verval maar ook als oorzaken daarvan. Voor hen moeten alle dingen duidelijk een doel dienen en bijdragen aan modernisering. De mawlids zijn moeilijk te definiëren en het is steeds mislukt om ze in te zetten voor ontwikkeling of hervorming.

Uit de felle reacties op de mawlids blijkt dat islamitische politieke bewegingen niet altijd een terugkeer naar de traditie vormen. ‘Vaak geven ze juist blijk van een sterk vooruitgangsgeloof en een kritische kijk op traditionele opvattingen en praktijken zoals mawlids.’ Stelt Schielke. De modernisering in Egypte moet volgens Schielke niet gezien worden als een westerse liberale modernisering. De moderniteit in Egypte is een moderniteit van bovenaf opgelegd waarbij morele en bestuurlijke discipline heel belangrijk zijn. De ongeordende en uitbundige mawlids passen hier dan niet bij.

Bron

Samuli Schielke, Snacks and Saints, mawlid festivals and the politics of festivity piety and modernity in contemporary Egypt. 2006.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 april 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.