Je leest:

Haïti-beving door orkanen en mens?

Haïti-beving door orkanen en mens?

Auteur: | 19 november 2010

Een kwart miljoen mensen vonden de dood door de aardbeving op 12 januari in Haïti. De beving lijkt geen gewone te zijn volgens nieuw onderzoek. Snelle erosie als gevolg van neerslag door de orkanen uit 2008 zou de oorzaak zijn. Mogelijk een handje geholpen door de mens.

De zware aardbeving in Haïti van 7,0 op de momentmagnitudeschaal, 12 januari dit jaar zal niet snel vergeten worden. Bijna een kwart miljoen mensen vonden de dood en meer dan 300.000 mensen raakten gewond. Omdat nog steeds 1,3 miljoen mensen door de gevolgen van de aardbeving in barre omstandigheden leven in en rond Port-au-Prince, kan de nu heersende cholera-epidemie zich snel verspreiden.

Shimon Wdowinski (Rosenstiel School of Marine & Atmospheric Science, Miami, Florida) en Igor Tsukanov (Florida International University) laten nu de wetenschap op hun grondvesten schudden door te beweren dat de aardbeving geen normale beving was. Ze stelden in een presentatie op de jaarlijkse bijeenkomst van de Geological Society of America in Denver (Colorado, VS) begin deze maand dat het orkaanseizoen van 2008 een grote rol speelde. En mogelijk ook de mens zelf…

De locatie van de beving langs de Enriquillo breuk.
Shimon Wdowinski

Wdowinski en Tsukanov vroegen zich twee dingen af. Waarom kwam de aardbeving juist voor in een bergachtig gebied dichtbij de grootste delta van het eiland? En had het zware orkaanseizoen van 2008 wellicht iets met de beving te maken?

Orkanen

Het orkaanseizoen van 2008 kostte aan 800 mensen het leven. Vier grote stormen (Fay, Gustav, Hanna en Ike), waarvan de laatste drie de orkaanstatus bereikten, kwamen over of dichtbij Haïti en brachten bakken met regen tegelijk. Wanneer niet 98% van de bossen in Haïti gekapt zou zijn, zou de schade veel minder zijn geweest. Nu kon het water echter gemakkelijk en snel de naar zee stromen. En niet alleen maar water.

De ontwikkeling en trajecten van de orkanen en tropische stormen in 2008.
NOAA

Erosie

Met het water werd namelijk veel bodemmateriaal en ander sediment meegenomen naar de grootste delta van Hispaniola, het eiland waar Haïti en de Dominicaanse Republiek op liggen. Heel veel sediment zelfs. Door onder andere aardverschuivingen op de talrijke hellingen kwam veel sediment in de Momance rivier terecht die naar de delta stroomt. Vanaf 1975 is de delta met 300 meter gegroeid op bepaalde plaatsen. Oftewel 30 miljoen kubieke meter. Veel erosie dus in het gebied waar de beving plaats zou gaan vinden.

Aardverschuiving op een helling in Haïti.

Wdowinski en Tsukanov sloegen aan het rekenen en vonden normaal gesproken een gemiddelde erosie van het gebied van 6 mm per jaar. Enorm veel, uiteraard geholpen door de massale ontbossing die vooral plaatsvond in de periode dat de Fransen de baas waren (tot 1825). “Waarschijnlijk was de menselijke invloed op de erosie klein,” vertelt Wdowinski aan Kennislink. “Maar we moeten dit aspect nog onderzoeken.”

Voor de ondergrond betekent dit dat er minder gewicht te ‘dragen’ is in een korte periode. Hoeveel? Wdowinski en Tsukanov becijferden dat de stressverandering 50-60 Pa per jaar is op het gebied vlakbij waar de desastreuze aardbeving zou plaatsvinden. En dat terwijl er maar 3000 Pa nodig is om een aardbeving die er toch al aan zit te komen te veroorzaken.

Meer erosie

Door de orkanen in 2008 was de erosie echter niet 6 mm in dat jaar, maar 20-25 mm en dus een extra stressverandering in de ondergrond. Was dat de oorzaak van de 2010 beving? Dat is niet zo gemakkelijk te bewijzen, want het orkaanseizoen en de beving liggen 18 maanden uit elkaar. Bovendien vond de beving juist plaats in het droge seizoen. De onderzoekers hebben hier een antwoord op. Volgens hen was een deel van de regen uit 2008 opgeslagen in de bodem waardoor de aardbeving moeilijker kon plaatsvinden. Toen al dit vocht uiteindelijk vrijkwam, sprong de breuk met grote kracht waardoor zoveel mensen het leven lieten.

Water nam veel sediment mee naar de delta in 2008.

Wdowinski en Tsukanov zetten hun verhaal kracht bij door te stellen dat een aardbeving van 6,4 op de momentmagnitudeschaal in maart dit jaar ook getriggerd zou kunnen zijn door een orkaan. In dit geval zou het gaan om de orkaan (of tyfoon) Morakot die in augustus 2009 maar liefst 700 mensen van het leven beroofde. In dit geval veroorzaakte de orkaan meer doden, want er vielen geen slachtoffers door de beving.

Maar er zijn meer aanknopingspunten. In 2009 meldden wetenschappers in het gezaghebbende Nature dat aardbevingen veroorzaakt kunnen worden door een zeer lage luchtdruk, bijvoorbeeld door een orkaan. Hierdoor springt een onder druk staande breuk in de aardkorst als het ware open, met een aardbeving als gevolg. Geen ‘normale’, maar eentje die de energie loslaat over een periode van uren tot maanden.

Is Haïti binnenkort weer aan de beurt voor een dergelijke beving zoals begin dit jaar? “Het is mogelijk, maar het is niet waarschijnlijk dat zo’n aardbeving binnenkort weer zal gebeuren langs de Enriquillo breuk,” vertelt Wdowinski. En dat is maar goed ook, want Haïti heeft het voorlopig al zwaar genoeg met de cholera-epidemie.

Bronnen:

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 19 november 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.