Je leest:

Grote afglijdingen van continentale helling mogelijk indirect oorzaak van hogere temperaturen

Grote afglijdingen van continentale helling mogelijk indirect oorzaak van hogere temperaturen

Auteur: | 1 maart 2004

Aardse temperatuurstijgingen lijken veel meer samen te hangen met een toenemende concentratie van methaan (CH4) in de atmosfeer, dan met een toename van het gehalte aan koolzuurgas (CO2). Er zijn aanwijzingen dat gashydraten (een soort ijsachtige verbindingen van methaan en watermoleculen) een belangrijke rol hebben gespeeld in de toename van de atmosferische methaanconcentratie.

De gashydraten winnen terrein in de verklaring van snelle (althans op geologische tijdschaal) stijgingen van atmosferische methaanconcentraties en een daarmee samenhangende opwarming van de aardse atmosfeer. Een toename van het methaangehalte in de atmosfeer kan ook worden veroorzaakt door een uitbreiding van de oppervlakte van zogeheten ‘wetlands’ (de moerassige gebieden met ondiep water en onregelmatige drogere stukken land). Recent gepubliceerd Brits onderzoek vestigt echter de aandacht op de rol van gashydraten.

Gashydraten zijn licht ontvlambare ijsachtige verbindingen van methaan en water Beeld links: DOE; Beeld rechts: NGV Geonieuws

Een belangrijke vraag is hoe binnen korte tijd een zo grote hoeveelheid gashydraten in methaangas en water kan worden omgezet, dat een snelle wereldwijde temperatuurstijging het gevolg kan zijn. Het moet immers gaan om zeer grootschalige processen. Een proces dat daar nu voor in aanmerking lijkt te komen is de afglijding van grote massa’s sediment langs de continentale helling. Er zijn gevallen bekend waarbij meer dan 5000 miljard ton sediment (als vast gesteente een volume van zo’n 1000 km3!) afgleed. Dat gaat uiteraard met zoveel geweld gepaard, en de massa passeert (en bedekt later) zo’n grote oppervlakte van de zeebodem, dat daarbij inderdaad gigantische hoeveelheden gashydraten kunnen worden vrijgemaakt. Maar is dat ook werkelijk gebeurd?

De Britse onderzoekers zijn dat nagegaan door literatuurgegevens over grote onderzeese afglijdingen langs de continentale helling te verzamelen, en te onderzoeken of perioden met veel van dergelijke mega-afglijdingen samenvielen met perioden van temperatuurstijgingen. Daarbij moesten ze zich, voornamelijk vanwege de dateringproblematiek, beperken tot de laatste 45.000 jaar.

De resultaten zijn opmerkelijk. Het blijkt dat 11 van de 27 afglijdingen, die gezamenlijk bijna driekwart van het totale volume van grote afglijdingen in deze periode voor hun rekening nemen, in twee perioden plaatsvonden. Het betreft de periode tussen 15.000 en 13.000 jaar geleden, en de periode tussen 11.000 en 8.000 jaar geleden. Dat zijn precies de perioden (Bølling/Allerød en Preboreaal) waarin de zeespiegel steeg en de atmosferische concentratie van methaangas sterk toenam. Een oorzakelijk verband is dus heel waarschijnlijk.

Ook blijkt dat grote afglijdingen tijdens de ijstijden vooral op lage geografische breedte plaatsvonden, en gerelateerd lijken aan een dalende zeespiegel. Daaruit zou kunnen worden geconcludeerd dat een afnemende hydrostatische druk en de daarmee mogelijk gepaard gaande vrijzetting van gashydraten verantwoordelijk zijn voor het optreden van ‘ijstijdafglijdingen’. Ook de Bølling/Allerød afglijdingen vonden vooral op lage breedte plaats, wat een vroege reactie suggereert van tropische gebieden op deglaciatie (die daar merkbaar is in de vorm van toenemende regenval en meer transport van sediment naar zee). Daarentegen kwamen de meeste afglijdingen gedurende het Preboreaal en het latere Holoceen vooral op geografisch hogere breedten voor, wat mogelijk samenhangt met de isostatische opheffing (al dan niet gepaard gaande met aardbevingen) van eerder met ijs bedekte gebieden.

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 maart 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.