Je leest:

Grootste ijs-shelf op noordelijk halfrond opgebroken

Grootste ijs-shelf op noordelijk halfrond opgebroken

Auteur: | 12 januari 2004

Waarschijnlijk heeft opwarming een doorslaggevende rol gespeeld bij het opbreken van de Ward-Hunt ijs-shelf, een rand van zee-ijs langs de noordkust van Ellesmere Island in noordelijk Canada. De Ward-Hunt ijs-shelf is de grootste massa zee-ijs in het Arctische gebied.

Waarschijnlijk heeft opwarming een doorslaggevende rol gespeeld bij het opbreken van de Ward-Hunt ijs-shelf, een rand van zee-ijs langs de noordkust van Ellesmere Island in noordelijk Canada. De Ward-Hunt ijs-shelf is de grootste massa zee-ijs in het Arctische gebied. De vorming ervan begon ongeveer 4500 jaar geleden, en het ijs is zeker de laatste 3000 jaar op zijn plaats gebleven. Tot april 2000: toen werd met RADARSAT-opnamen vastgesteld dat er scheurvorming in begon op te treden. De scheuren breidden zich steeds verder uit, en in 2002 brak het ijs volledig in twee grote (en tal van kleinere) stukken. In juli en augustus van dat jaar begonnen onderzoekers ter plaatse waarnemingen te doen om een goed beeld van de ontwikkelingen te krijgen.

Onderzoeksstation op de Ward-Hunt ijs-shelf.

Ellesmere Island was, volgens een rapport van Robert E. Peary, in 1907 nog omgeven door een ononderbroken rand zee-ijs (ijs-shelf). In 1982 was daarvan al zo’n 90% verdwenen, vooral door afkalving aan de noordelijke zijde. Daarna bleef het ijs tot 2000 redelijk stabiel. Dat stabiele ijs damde ondermeer een fjord af, de 30 km lange Disraeli Fjord, waardoor die veranderde in het grootste kustmeer van het noordelijk halfrond. Het meer bevatte 43 m zoet water bovenop 360 m zout (en zwaarder) oceaanwater. Dit zoetwatermeer stroomde door de scheurvorming in de ijs-shelf in korte tijd leeg, waardoor een unieke levensgemeenschap van zoet- en zoutwater plankton verdween. Ook andere levensgemeenschappen zijn aangetast door het opbreken van de ijsmassa.

De onderzoekers (van de Laval Universiteit in Quebec en van de Universiteit van Alaska in Fairbanks) stelden vast dat dat opbreken van de ijsmassa een complexe zaak moet zijn geweest: eerst werd het centrale deel van de ijs-shelf door scheuren verdeeld in drie losse delen. Deze werden op hun plaats gehouden door het nog niet aangetaste ijs eromheen. In augustus 2002 kalfde echter de noordelijke buitenzijde af, waardoor 6 km2 aan losse ijseilandjes ontstonden, en 20 km2 aan los dik zee-ijs. Toen bleek ook dat de ijs-shelf maar ongeveer half zo dik was als eerder was aangenomen.

Vrij algemeen wordt aangenomen dat op Antarctica, waar de temperatuur in de laatste zestig jaar met ongeveer een halve graad per tien jaar is gestegen, de opwarming de oorzaak is van het uiteenvallen van stukken ijs-shelf. Van Ellesmere Island zijn minder temperatuurmetingen bekend; de langdurigste waarnemingen zijn gedaan bij Alert, zo’n 175 km ten oosten van de Disraeili Fjord. In Alert is de temperatuur sinds 1951 aanvankelijk minder snel gestegen dan op Antarctica: met 0,1 EC per tien jaar. Sinds 1967 is dat echter 0,4 EC per tien jaar. Uit controlemetingen kan verder worden opgemaakt dat de temperatuur op de Ward-Hunt ijs-shelf gedurende de periode 1967-2002 in juli zo’n 1,3 EC moet zijn geweest, wat volgens deskundigen ruim boven de drempelwaarde ligt voor het opbreken van een ijs-shelf in Antarctica.

Het is daarom aannemelijk dat de temperatuurstijging de oorzaak is van het opbreken van de Ward-Hunt ijs-shelf. Waarom dat precies in 200-2002 gebeurde, is minder duidelijk. De onderzoekers gaan ervan uit dat het ijs door de geleidelijke opwarming is verzwakt, en dat vries/dooicycli, wind en getijden uiteindelijk gezamenlijk de doorslag hebben gegeven; minder invloedrijke parameters zoals veranderingen van de temperatuur, het zoutgehalte en de stromingspatronen in de Noordelijke IJszee kunnen een handje hebben geholpen.

Referentie

Mueller, D.R., Vincent, W.F. & Jeffries, M.O., 2003. Break up of the largest Arctic ice shelf and associated loss of an epishelf lake. Geophysical Research Letters 30, doi 10.1029/2003GL017931.

N.B.: een iets afwijkende vorm van dit bericht werd onder de titel ‘Grootste massa Arctisch zee-ijs in stukken gebroken’ geplaatst in de bijlage ‘Wetenschap en Onderwijs’ van NRC Handelsblad (20 december 2003).

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 januari 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.