Je leest:

Grondwater houdt hoge duinen vast

Grondwater houdt hoge duinen vast

Auteur: | 10 februari 2005

Duinen ontstaan door de wind, en wanneer zandduinen aan wind blootgesteld blijven, veranderen ze in principe voortdurend van vorm en plaats. Bij kustduinen in onze streken is dat niet het geval, doordat de begroeiing op de duinen verder grootschalig transport van zand verhindert; dat is een van de redenen waarom helm in de duinen is aangeplant. In uitzonderlijke gevallen blijken echter ook grote, kale zandduinen in een droog klimaat niet van hun plaats te komen. Dat is bijvoorbeeld het geval in de Badain-Jaran-woestijn, in het westelijke deel van Centraal Mongolië.

De duinen in dit gebied zijn tot 500 m hoog, en de omstandigheden zijn overheersend winderig en droog: de neerslag ter plaatse bedraagt ca. 40 mm per jaar, terwijl de verdamping in de duingebieden 200 mm per jaar bedraagt. Ondanks dit gebrek aan voldoende neerslag zijn er in het gebied 72 meren, met een gezamenlijke oppervlakte van 23 km2. Boven die meren bedraagt de verdamping 4000 mm per jaar. De meren zijn dus geen gevolg van de accumulatie van regenwater, maar bestaan uit lokaal aan het aardoppervlak komend grondwater. Dat grondwater is afkomstig van gesmolten sneeuw op de Quilian, een berg die 500 km ten zuidwesten van de woestijn ligt. Het water dringt via breukvlakken de grond binnen, waarna het via kalkgesteenten in de richting van de woestijn wordt vervoerd. Daar kan het water, dat dan inmiddels 20-30 jaar ‘oud’ is, via spleten weer aan het oppervlak komen en meren vormen.

De Badain-Jaran-Woestijn in Mongolië, met duinen en een meer. Beeld: Ling Li, School of Engineering, University of Queensland, St Lucia (Australië)

Een deel van het water wordt in de woestijn echter door de zandduinen ‘opgezogen’. Dat water stijgt hoog op in het duinzand. De bovenste 20 cm van het zand blijven droog (mogelijk door verdamping onder invloed van de wind); in de 2 m daaronder wordt 2-20% van het poriënvolume met water gevuld. Door het behoorlijk natte karakter van het zand krijgt de wind er nauwelijks vat op. Dat verklaart waarom deze hoge duinen nu niet of nauwelijks meer van hun plaats komen.

De voortdurende aanvoer van grondwater houdt de waterbalans in evenwicht, en is dus gelijk aan de verdamping minus de neerslag. Dat betekent dat de aanvoer van grondwater voor veel meer (drinkbaar) water zorgt dan de neerslag. Berekeningen wijzen uit dat het gaat om een hoeveelheid van 500 miljoen m3 per jaar. Dat is economisch interessant, omdat er een project is gepland om via de omleiding van waterstromen een hoeveelheid van 250 miljoen m3 per jaar beschikbaar te stellen voor het gebied tussen de woestijn en de Quilian. De kosten van dat project bedragen 500 miljoen dollar. Door grondwater af te tappen uit de kalkgesteenten die het smeltwater van de Quilian naar de Badain-Jaran-woestijn transporteren, zou mogelijk veel geld kunnen worden bespaard.

Referentie

Chen, J.S., Li, L., Wang, J.Y., Barry, D.A., Sheng, X.F., Gu, W.Z., Zhao, X. & Chen, L., 2004. Groundwater maintains dune landschape. Nature 432, p. 459.

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews

Dit artikel is een publicatie van NGV Geonieuws.
© NGV Geonieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 februari 2005
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.