Je leest:

Golfbanen met dollarvlekken

Golfbanen met dollarvlekken

Auteur: | 5 december 2017
iStockphoto

Over schimmels die onze land- en tuinbouwgewassen aantasten is veel bekend. Grassen op golfbanen of sportvelden worden ook regelmatig aangetast door schimmels en daarover weten we veel minder.

Over schimmels die onze land- en tuinbouwgewassen aantasten is veel bekend. Jaar in jaar uit gaat een deel van de oogst verloren, wanneer geen preventieve of curatieve maatregelen worden getroffen, zoals het gebruik van resistente rassen of, wanneer die niet beschikbaar zijn, het gebruik van antischimmelmiddelen. Door veredeling zijn in veel voedingsgewassen resistentiegenen uit wilde soortgenoten ingekruist zodat de belangrijkste ziekteverwekkers beteugeld kunnen worden zonder gebruik van bestrijdingsmiddelen. Veel minder is er echter bekend over schimmels die (wilde) grassen aantasten.

Grassen op golfbanen en sportvelden worden ook regelmatig aangetast door schimmels zoals roesten (gele roest, Puccinia striiformis; bruine roest, Puccininia graminis), branden (steenbrand, Tilletia soorten; stuifbrand, Ustilago soorten) en echte meeldauwen (Erysiphesoorten) die parasiteren op grassprieten. Ook schimmels in de bodem die wortels aantasten zoals Gaeumannomyces-, Rhizoctonia-, Fusarium- en Verticillium soorten, en op schimmels lijkende oömyceten zoals Pythium-en Phytophthora soorten, belagen de grassen.

Omgevingsfactoren

Verder bepalen naast hun vatbaarheid omgevingsfactoren, zoals bodemtype, bodemgesteldheid, temperatuur en neerslag, de mate van aantasting door schimmels. Zo hebben golfbanen in Nederland die op zandgrond zijn aangelegd andere problemen met schimmelziekten dan golfbanen op kleigrond. Zandgrond is meestal goed waterdoorlatend en heeft een lagere pH dan kleigrond. Ook is het voorkomen van bepaalde schimmelziekten sterk afhankelijk van het jaargetijde en of er sprake is van extreme temperaturen en neerslag.

Een compendium over schimmelziekten die mondiaal op golfbanen voorkomen, beschrijft meer dan vijftig soorten. Toch hebben de meeste golfbanen in Nederland slechts last van een klein aantal schimmelsoorten. Het zijn wel vaak schimmels die niet gemakkelijk te voorkomen of te bestrijden zijn.

Aantasting van greens door de sneeuwschimmel Microdochium nivale. De schimmel tast het gras bovengronds aan en vormt concentrische ringen die zich langzaam uitbreiden over het veld.
John Kaminski / Flickr

Ecologisch beheer

Het gebruik van antischimmelmiddelen op golfbanen en sportvelden is sterk aan banden gelegd en wordt binnen enkele jaren zelfs wettelijk verboden. Voor het beheer van deze velden moet daarom naar cultuurtechnische of biologische middelen gezocht worden. De meeste golfbanen in Nederland worden ecologisch beheerd om een zo groot mogelijke diversiteit aan flora en fauna te verkrijgen. Naast beschermde natuurgebieden bezitten golfbanen de grootste diversiteit aan planten en dieren.

De meeste golfbanen zijn gecertificeerd door de Golf Environment Organisation (geo), hetgeen inhoudt dat ze zuinig omspringen met het gebruik van water, kunstmest en geen of nauwelijks bestrijdingsmiddelen gebruiken. Ook wordt er zoveel mogelijk gebruik gemaakt van sterke grasvariëteiten.

Grassoorten zoals rood zwenkgras (Festuca rubra_) en gewoon struisgras (Agrostis capillaris_) worden veel toegepast omdat ze redelijk droogte- en ziekteresistent zijn. Straatgras (Poa annua) is ongewenst omdat het vatbaar is voor veel schimmelziekten en zich snel over de velden uitbreidt omdat het veel zaad produceert dat makkelijk ontkiemt op kort gemaaide, gezande en beregende golfvelden (met name op de greens).

Sneeuwschimmel

Een ander probleem is dat maatregelen die de uitbreiding van de ene schimmel onderdrukken een andere ongewenste schimmel in een bepaald jaargetijde juist kunnen stimuleren. De sneeuwschimmel Microdochium nivale en de schimmel Sclerotinia homoeocarpa zijn twee van dergelijke soorten die veel voorkomen op golfbanen in Nederland.

M. nivale tast het gras bovengronds aan en vormt concentrische ringen met donkerbruine randen die zich langzaam uitbreiden over het veld. Vooral in het voor- en najaar kan deze schimmel schade aan fairways (speelveld van de golfbaan waar het gras minder kort wordt gemaaid dan op de greens), maar vooral aan greens veroorzaken.

De sneeuwschimmel dankt zijn naam aan het feit dat hij onder een sneeuwlaag bij temperaturen tussen 0 en 10°C nog kan groeien, en zo gras kan aantasten dat beneden 10°C in rust is. Bij deze lage temperaturen is de sneeuwschimmel dus in het voordeel omdat het gras inactief is en geen weerstand biedt.

De schimmel heeft minder kans indien het gras in het najaar de gelegenheid krijgt om winterhard te worden door een geleidelijke daling van de temperatuur en het nauwelijks tot geen kunstmest (stikstof) krijgt. Wanneer de temperatuur in het najaar echter hoog blijft en de winter plotseling invalt, kan de schimmel toeslaan.

Dollarplekken

S. homoeocarpa houdt van vocht en hoge temperaturen en produceert kleine bleekbruine licht ingezonken vlekken ter grootte van een dollar muntstuk, vandaar de naam dollar spot. Wanneer in de zomer en vroege najaar het vochtig is en de temperatuur 20-30°C dan slaat deze schimmel toe. Hij kan onderdrukt worden door de greens wat extra kunstmest (stikstof) te geven, waardoor het gras kan herstellen.

Aantasting van gras door de schimmel Sclerotinia homoeocarpa die ‘dollar spot’ veroorzaakt. De schimmel tast de randen van grassprieten aan. Wanneer deze met elkaar in contact komen kan de schimmel zich verder uitbreiden over een groter oppervlak waardoor veel ronde vlekken van 1­5 cm in diameter in de greens ontstaan.
Micah Woods / Asian Turfgrass Center

In een warm najaar bevordert een extra stikstofgift echter de kans op sneeuwschimmel in de daaropvolgende winter en vroege voorjaar omdat het gras dan onvoldoende is afgehard. Het probleem van dollar spot wordt nog versterkt bij snelle temperatuurstijging en langdurige periodes van regen waardoor het gras te lang nat blijft.

Gelukkig doodt geen van beide schimmels de graszode, maar vermindert wel de speelbaarheid van de golfbaan voor golfers die snelle vlakke greens willen. De hoofdgreenkeepers moeten gezondheidstoestand van de golfbaan dus dagelijks controleren en met mate en zeer gericht met het gebruik van stikstof omspringen.

Lees het volgende artikel van het thema ‘Schimmels’

Fascinerend bederf

Jan Dijksterhuis
Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 december 2017

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.