Je leest:

Goddelijke vulkaan

Goddelijke vulkaan

Auteur: | 1 december 2004

Het moet de ultieme droom zijn voor alpinisten: een tocht naar de top van Olympus Mons. Bij zo’n denkbeeldige expeditie valt een klim naar de Mount Everest in het niet. Olympus Mons is een gigantische schildvulkaan op Mars.

De basismiddellijn is een slordige 500 kilometer – even groot als de afstand tussen Amsterdam en Parijs. De top torent ruim 22 kilometer boven het omringende terrein uit. De vulkaancaldera is 3 kilometer diep en heeft een middellijn van 90 kilometer. Beklimmen zonder zuurstof is er al helemaal niet bij: Mars heeft een zeer ijle (en gifitge) dampkring, en de top van Olympus Mons reikt bijna tot in het vacuüm van de ruimte.

Nix Olympica (‘Sneeuw van de Olympus’) was de naam van een opvallende witte vlek die ruim honderd jaar geleden op Mars werd ontdekt. Turend door hun telescopen brachten sterrenkundigen de buurplaneet van de aarde in kaart, en alle heldere en donkere oppervlaktestructuren kregen schitterende namen. De witte plek, niet ver van de evenaar van Mars, deed denken aan de eeuwig besneeuwde top van de goddelijke berg Olympus in Griekenland.

Perspectiefbeeld van de krater van Olympus Mons, gemaakt op basis van foto’s en metingen van Mars Express.

Ruim dertig jaar geleden bleek hoe toepasselijk die naam was. De Amerikaanse planeetverkenner Mariner 9, die in november 1971 in een baan om Mars werd gebracht, arriveerde tijdens een hevige stofstorm, die het hele planeetoppervlak aan het zicht onttrok. Toen de storm ging liggen en het stof in het voorjaar van 1972 langzaam neerdwarrelde, had Mariner 9 op de plaats van Nix Olympica voor het eerst land in zicht. Het bleek te gaan om de top van een onvoorstelbaar hoge vulkaan, die sindsdien Olympus Mons (‘de berg Olympus’) wordt genoemd.

Olympus Mons is niet de enige reuzenvulkaan op Mars. Op enkele duizenden kilometers afstand liggen er nog drie op een rij: Arsia Mons, Pavonis Mons en Ascraeus Mons. Maar qua omvang is Olympus Mons de grootste. Niet alleen van Mars, maar – voor zover bekend – van het hele zonnestelsel. Ter vergelijking: de grootste schildvulkaan op aarde, waarvan de top boven de zeespiegel uitsteekt in de vorm van het eiland Hawaii, is vanaf de oceaanbodem gemeten ‘slechts’ 12 kilometer hoog.

Hoe is het mogelijk dat er op een kleine planeet (Mars is maar ruim half zo groot als de aarde) zulke enorm hoge vulkaantoppen voorkomen? Het antwoord ligt juist in die geringe afmetingen van de planeet. Door zijn bescheiden omvang heeft Mars minder zwaartekracht. Weeg je op aarde 70 kilo, dan wijst de weegschaal op Mars slechts 26 kilo aan. Een vulkaan op Mars kan dus hoger worden dan een vergelijkbare berg op aarde voordat hij onder zijn eigen gewicht ineen wordt gedrukt.

Overigens zijn schildvulkanen relatief plat: hun hoogte bedraagt maar een paar procent van hun basismiddellijn. De flanken van een schildvulkaan zijn dan ook niet zo steil. De vulkaan bouwt zich in de loop van vele miljoenen jaren op door een gestage stroom van omhoogwellend magma uit de mantel van de planeet. Op Hawaii is dat proces nog in volle gang. Olympus Mons en de andere reuzenvulkanen op Mars zijn waarschijnlijk niet meer actief. Wanneer de laatste vulkanische activiteit plaatsvond, is niet precies bekend.

Sinds de ontdekking van Olympus Mons door Mariner 9 in 1972 is de goddelijke vulkaan altijd een favoriet foto-object geweest voor andere Marsverkenners. De meest gedetailleerde opnamen van de vulkaancaldera zijn echter afgelopen jaar gemaakt door de Europese Mars Express, die sinds december 2003 in een baan om Mars draait. Mars Express maakt stereofoto’s, zodat er een driedimensionaal beeld van het Marsoppervlak kan worden opgebouwd, dat met behulp van computersoftware vervolgens vanuit elke gewenste hoek kan worden bekeken.

Het zal nog wel even duren voordat er een Martiaanse tegenhanger van Sir Edmund Hillary op de top van Olympus Mons staat. Bergbeklimmers moeten het voorlopig doen met de spectaculaire beelden van onbemande ruimtesondes.

Feiten en cijfers

Naam: Olympus Mons Marscoördinaten: 18o NB, 227o OL Hoogte: 22 km Basismiddellijn: 500 km Calderamiddellijn: 90 km Gefotografeerd door: Mars Express Gebruikte camera: High Resolution Stereo Camera Opnamedatum: 21 januari 2004 Kleinst zichtbare details: 12 meter Verticale vergroting: 1,8 x Copyright: ESA/DLR/FU Berlin (G. Neukum)

Dit artikel is eerder verschenen in de Volkskrant

Meer weten?

Dit artikel is een publicatie van Allesoversterrenkunde.nl.
© Allesoversterrenkunde.nl, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 december 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.