Je leest:

Giftige vlamvertrager stapelt zich op in dolfijn

Giftige vlamvertrager stapelt zich op in dolfijn

NIOZ-onderzoeker Jan Boon en zijn collega’s hebben ontdekt dat één vorm van de giftige stof HBCD zich in dolfijnachtigen opstapelt. De andere twee vormen worden door de dieren omgezet. HBCD vervangt ten dele andere vlamvertragers, die in Europa al verboden zijn. Of HBCD ook minder schade aan het milieu berokkent, is volgens de onderzoekers nog maar de vraag.

HBCD, hexabroomcyclododecaan, is een veelgebruikte vlamvertrager in isolatieschuim en meubelkleding. Van de drie vormen van HBCD vond onderzoeker Jan Boon van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel alleen de alfa-variant terug in het spek van bruinvissen en gewone dolfijnen. Aan het onderzoek werkten ook Bart Zegers van het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica (Universiteit van Amsterdam), Timo Hamers van het Instituut voor Milieuvraagstukken (Vrije Universiteit) en Graham Pierce van de Universiteit van Aberdeen mee.

De onderzochte bruinvissen en dolfijnen waren gestrand op de kusten van Schotland, Ierland, Nederland, België, Frankrijk en Noordwest-Spanje. De dieren van de Ierse Zee en de westkust van Schotland hadden veruit het meeste HBCD in hun spek. De onderzoekers vermoeden dan ook dat het HBCD in de dieren afkomstig is uit de Ierse Zee. De vlamvertrager ontregelt de schildklierhormoon huishouding en de werking van het zenuwstelsel in zoogdieren. De alfa-variant van HBCD vormt maximaal tien procent van het mengsel van de drie vormen van HBCD die de industrie als vlamvertrager gebruikt. De drie varianten onderscheiden zich door de manier waarop de broomatomen aan de koolstofatomen van HBCD zitten. Met een nieuwe analysemethode konden de onderzoekers de drie vormen onderscheiden. Zo ontdekten ze dat alleen de alfa-variant zich in zeezoogdieren, zoals dolfijnen, opstapelt.

Zeehond

De twee andere vormen, de zogenaamde bèta- en gamma-variant, worden door de dieren omgezet. Het enzymcomplex cytochroom P450 in de lever speelt hierin een belangrijke rol. Dit complex voegt zuurstof toe aan het HBCD. Het P450-complex kan geen zuurstof aan de alfa-variant toevoegen. Dit komt door subtiele verschillen in de ruimtelijke structuur van de moleculen van de alfa, bèta- en gamma-variant. Omdat het alfa-HBCD niet wordt omgezet, stapelt het zich op in vetrijke weefsels, zoals het spek, van zeezoogdieren. Om te onderzoeken hoe het cytochroom P450 in de lever het HBCD omzet, gebruikten Boon en zijn collega’s preparaten van levers van ratten. Ook gebruikten ze de lever van een nog zeer verse, op Texel aangespoelde dode zeehond.

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).
© Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 april 2005
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.