Je leest:

Giftig moedervet frustreert palingembryo

Giftig moedervet frustreert palingembryo

Auteur: | 7 augustus 2007
De ontwikkeling van de paling wordt ernstig verstoord door dioxines, zelfs in nageslacht van vissen uit de minst vervuilde gebieden van Nederland.

Zijn we de komende twintig jaar getuige van het uitsterven van de Europese paling? Zo’n onvoorstelbare gedachte is dat niet, denkt de Leidse promovendus Arjan Palstra. Zwijgend turen we in een grote kuip met polsdikke schieralen, in de kelder van het Leidse Gorlaeus- laboratorium. Palstra en onderzoeksleider dr. Guido van den Thillart hebben net een nieuwe onderzoeksopstelling geïnstalleerd. Honderden liters zeewater stromen kalmpjes rond in de cirkelvormige bak met een omtrek van tien meter. De paling die op proef erin zit, blijft zwemmend op haar plaats. Gedurende enkele maanden wordt zo de paaitrek van 6000 kilometer gesimuleerd.

Het onderzoek is een vervolg op treksimulatiestudies in zwemtunnels, die inmiddels tien jaar geleden van start gingen. Daaruit blijkt dat de rijping van eicellen is gestimuleerd bij palingen die ‘op trek’ zijn geweest, Van den Thillart: ‘Het is een heel fraai systeem. Normaal gesproken staat het vetmetabolisme uit, de trek brengt alles op gang en een deel van het vet gaat de eicellen in. Door het zwemmen wordt de neuro-endocriene onderdrukking van geslachtsontwikkeling wordt opgeheven. Ecologie, fysiologie en endocrinologie blijken zo mooi in elkaar te passen.’

Mobilisatie van vet brengt echter ook in vet opgeloste toxinen in beweging. Dioxine-achtige stoffen als PCB’s blijken de palingreproductie in de war sturen, zelfs bij concentraties die veel lager zijn dan de grenswaarden die voor menselijke consumptie worden aangehouden ( Naturwissenschaften 93(3):145).

Hoewel de milieuverontreiniging met PCB’s gestaag afneemt kan het gif nog steeds de palingpopulatie bedreigen. Waarschijnlijk ge ven de laboratoriumproeven een optimistisch beeld. Omdat palingen tijdens de trek tientallen procenten van hun vetreserves verbranden stijgt het PCB-gehalte nog met minstens veertig procent.

Palstra: ‘Je ziet bij de ontwikkeling van embryo’s misvormingen en oedeemvorming ontstaan, die je ook ziet bij andere vissen die met dioxine-achtige stoffen zijn vervuild. Maar de palingen die wij gebruiken komen uit het Grevelingenmeer, waar de dioxinevervuiling gemiddeld laag is. Daarom hadden we in eerste instantie niet gedacht aan het effect van dioxines.’

De overleving van de embryo’s blijkt omgekeerd evenredig met de PCB-gehaltes van de palingvrouwtjes. ‘Strikt genomen hebben we daarmee alleen een sterke correlatie aangetoond, en geen oorzakelijk verband’, aldus Palstra. ‘Om die stoffen als oorzaak aan te wijzen, zouden we dioxines in verschillende doses moeten gaan toedienen.’ Van den Thillart: ‘En daar ligt niet onze prioriteit; we willen juist de reproductie beter begrijpen.’

Op dit moment zijn de Leidse onderzoekers, samen met een Deense groep, de enigen die het lukt embryonale ontwikkeling van de Europese paling te krijgen, maar het stadium van vrij zwemmende, zelf voedende larven heeft nog niemand bereikt. Alle embryo’s en larven sterven binnen een week. Van den Thillart: ‘Dioxinen zouden daarin een belangrijke factor kunnen zijn. Maar we denken toch dat je ook andere factoren moet bekijken, zoals de seksuele rijping. Als je die op een natuurlijker wijze op gang brengt heeft dat wellicht een positieve invloed op de kwaliteit van de eitjes en de overleving van de larven. Vroeger dacht men dat hormooninjecties voldoende zouden zijn, en na verloop van tijd succes zouden opleveren. Maar er blijkt aan allerlei biologische voorwaarden te moeten worden voldaan: lichaamsgrootte, vetvoorraad, inspanning. We krijgen zo een mooi compleet plaatje van de biologie van de paling.’

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 augustus 2007

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.