Je leest:

Gevangen ouders

Gevangen ouders

Wat de celstraf van vader of moeder met een kind doet

Auteur: | 5 augustus 2011

De afgelopen decennia hebben steeds meer mensen een gevangenisstraf opgelegd gekregen. Dat betekent dat ook steeds meer kinderen een ouder achter tralies zagen verdwijnen. Criminologe Sytske Besemer deed samen met haar collega’s onderzoek naar de gevolgen. Zij vonden dat Engelse kinderen van gevangen ouders zichzelf ook eerder tot crimineel ontpoppen: zonen van een gevangen ouder plegen twee keer zoveel delicten als zonen van een ouder die een boete of taakstraf opgelegd kreeg.

In de VS zijn er naar schatting 1,5 miljoen kinderen wiens vader of moeder niet thuis op de bank, maar ver weg in de cel zit. In Engeland zijn dat zo’n 100.00 kinderen. In Nederland weten we het eigenlijk alleen voor moeders: elk jaar hebben 800 tot 1200 kinderen een moeder die in de gevangenis zit, zo is de schatting.

Gevangenisstraffen zijn populair. In vergelijking met enkele decennia geleden krijgen steeds meer mensen tegenwoordig een celstraf. Niet alleen in Nederland, maar ook in de Verenigde Staten en Engeland is het aantal gevangenen de laatste tientallen jaren enorm toegenomen.

Dit betekent dat ook steeds meer kinderen hun vader of moeder in de gevangenis zien verdwijnen. Wat hier precies de gevolgen van zijn, weten wetenschappers nog niet. Onderzoekers van de Universiteit van Cambridge en het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) probeerden hier iets meer duidelijkheid in te krijgen en onderzochten de invloed van een gevangen ouder op het criminele gedrag van hun kinderen.

Engeland versus Nederland

Onderzoek naar de effecten van een gevangenisstraf is moeilijk, omdat veel factoren samenhangen met zo’n straf. De beste methode zou een experiment zijn waarin mensen willekeurig wel of niet een gevangenisstraf opgelegd krijgen, om vervolgens te kijken wat het effect op het gedrag van hun kinderen is. Maar dat kan niet: iemand willekeurig straffen is immers onethisch.

Toch kunnen we dit onderwerp onderzoeken door de invloed van gevangenisstraf in verschillende landen met elkaar te vergelijken. In elk land gelden namelijk andere regels over hoe vaak gevangenisstraf wordt gegeven, hoe lang die duurt, hoeveel contact er mogelijk is met familie, en hoe er tegen kinderen van criminele ouders aangekeken wordt.

Andrejs Zemdega, iStock.

Zo hebben wij de invloed van gevangenisstraf in Engeland en Nederland onderzocht (in de periode 1950-1980). Het is interessant om juist deze twee landen te vergelijken, omdat ze erg verschillend waren in hun beleid rondom gevangenisstraf.

Engeland stond bekend als een strenger land: meer en langere gevangenisstraffen, minder mogelijkheden tot contact met gevangenen en meer nadruk op het straffen van daders dan op het helpen. Nederland daarentegen, stond bekend als een modelvoorbeeld voor gevangenissen: weinig en korte straffen, veel contactmogelijkheden en de nadruk lag op het helpen en resocialiseren van daders.

Gevangenisstraf versus veroordeling zonder gevangenisstraf

Uit eerder onderzoek weten we dat kinderen van gevangenen en veroordeelden een grotere kans hebben om zelf ook het verkeerde pad op te gaan. Als je ouder een strafblad heeft, heb jij een grotere kans om later ook een strafblad te krijgen. Met dit onderzoek wilden we echter weten of de gevangenisstraf van een ouder nog een extra invloed heeft.

Daarom hebben we in beide landen twee groepen kinderen vergeleken: een groep waarvan de ouders tijdens de jeugd van het kind gevangen hebben gezeten en een groep kinderen waarvan de ouders nooit gevangen hebben gezeten, maar wel veroordeeld zijn geweest (deze ouders kregen bijvoorbeeld een boete of een taakstraf). Door deze twee groepen te vergelijken kunnen we de eventuele extra invloed van gevangenisstraf achterhalen: beide groepen hebben namelijk ouders met een strafblad, maar het verschil is dat ze bij de ene groep achter tralies hebben gezeten, en bij de andere niet.

In Nederland: geen verschil

In Nederland lijkt het niet uit te maken of je ouder in de gevangenis heeft gezeten of niet. Als je ouder een strafblad heeft, is de kans groter dat je zelf ook in de criminaliteit belandt (zoals eerder onderzoek ook al aantoonde), maar een gevangenisstraf van de ouder heeft daar geen extra invloed op.

In Engeland: grote invloed op jongens

In Engeland vonden we wel een verschil, vooral voor jongens. Jongens waarvan een ouder gevangen heeft gezeten, plegen als volwassene twee keer zoveel criminaliteit als jongens waarvan de ouders wel veroordeeld werden maar nooit in de gevangenis zaten. Hoe langer en vaker de ouders gevangen hadden gezeten, hoe meer criminaliteit de zonen pleegden (zie figuur hieronder).

Zijn ouders die gevangenisstraf krijgen niet gewoon crimineler?

De vraag is of dit gevonden verschil ook echt door de gevangenisstraf komt, of doordat de ouders die de bak indraaiden gewoon ‘zwaardere’ criminelen zijn? Ze krijgen per slot van rekening niet voor niets gevangenisstraf. Misschien hebben deze ouders wel meer of gewelddadiger delicten gepleegd. Dat zou ook kunnen verklaren waarom hun kinderen meer crimineel gedrag vertonen. Dat de zoon van een tot levenslang veroordeelde drugsbaron crimineler wordt dan de zoon van een kruimeldief-met-taakstraf, is dan logisch.

Uit statistische analyses blijkt inderdaad dat het wel uitmaakt dat gevangen ouders meer criminaliteit plegen. Maar zelfs als je hier (met behulp van statistische software) rekening mee houdt, plegen zonen van ouders die gevangen hebben gezeten nog steeds meer delicten dan zonen van ouders die wel veroordeeld zijn geweest, maar niet gevangen hebben gezeten. Ook als we rekening houden met andere factoren die samenhangen met crimineel gedrag – zoals het opgroeien in een slechte buurt, in een gezin met armoede, werkloosheid, of veel ruzie – plegen kinderen van gedetineerde ouders meer criminaliteit dan kinderen van ouders die wel veroordeeld, maar niet gedetineerd zijn geweest. Alleen en enkel het feit dat vader of moeder achter de tralies is verdwenen, beïnvloedt het criminele gedrag van de Engelse zonen, in negatieve zin.

Moeder in het gevang is niet extra erg

Daarnaast wilden we weten of het uitmaakt of een kind zijn vader of moeder kwijtraakt. Volgens sommige theorieën zou de gevangenisstraf van een moeder meer invloed op een kind moeten hebben dan de gevangenisstraf van een vader. Over het algemeen is de moeder namelijk de belangrijkste verzorger van de kinderen. Dat is tegenwoordig misschien niet altijd meer zo, maar bij de groep kinderen die wij onderzocht hebben was dat wel zo (zij zijn geboren tussen 1946 en 1962). Je zou verwachten dat het wegvallen van de belangrijkste verzorger een grotere impact zou hebben dan het wegvallen van de ‘tweede’ ouder.

Toch vonden we geen bewijs voor deze theorie. We vonden namelijk geen verschil: Engelse kinderen pleegden allemaal ongeveer even veel criminaliteit, ongeacht of ze hun vader of hun moeder moesten missen.

Moeilijker voor puber dan voor peuter

Het is ook interessant om te bekijken of leeftijd ertoe doet. Als de ouder van een jong kind de gevangenis ingaat, verwacht je dat een kind zich misschien niet goed aan de ouder hechten kan, waardoor het later misschien eerder ‘ontspoort’. Omdat deze kinderen nog niet naar school gaan, hebben ze ook een grotere kans om de arrestatie van hun ouder mee te maken, wat uiteraard traumatisch kan zijn en later tot crimineel gedrag kan leiden. Maar bewijs voor deze theorieën vonden we niet. Een gevangenisstraf blijkt vrijwel geen invloed te hebben als het kind jonger is dan zeven jaar.

Bij oudere kinderen daarentegen, zagen we wel een effect. Hoe ouder het kind is als de ouder in de gevangenis terecht komt, hoe meer criminaliteit het kind als volwassene pleegt (zie figuur hieronder). Wij vermoeden dat dit ligt aan het negatieve imago dat aan een gevangenisstraf van vader of moeder kleeft. De omgeving gaat met een scheef gezicht naar deze kinderen kijken; ze worden bestempeld als ‘kind van een gevangen crimineel’. Oudere kinderen hebben meer last van dit stempel, vooral als ze in de puberteit zitten. Blijkbaar is het stempel van ‘kind van een crimineel’ heel lastig als je je eigen persoonlijkheid aan het ontwikkelen bent.

Strenger straffen: meer criminaliteit?

Uit ons onderzoek blijkt dus dat in een land waar streng en hard gestraft werd (Engeland), kinderen van bajesklanten twee keer zoveel criminaliteit pleegden. Vooral puberzonen hebben last van een vader of moeder in de cel. En hoe vaker de ouder de bak in ging, hoe meer rottigheid de kinderen later uithaalden. In Nederland, een land waar vroeger een ‘softere’ aanpak was, bleek een gevangenisstraf geen extra invloed te hebben.

Ons onderzoek laat daarmee zien dat gevangenisstraf van ouders niet per se een negatieve invloed heeft op het criminele gedrag van kinderen (in Nederland had gevangenisstraf geen effect). Het feit dat een ouder veroordeeld is blijkt veel belangrijker te zijn. In Engeland zorgde de gevangenisstraf wel voor nóg meer crimineel gedrag bij kinderen. Gedeeltelijk komt dit doordat gevangen ouders crimineler zijn.

Daarnaast lijkt het erop alsof de reactie van de maatschappij en de overheid belangrijk is. Dat we geen invloed van gevangenisstraf in Nederland vonden, maar wel in Engeland zou kunnen komen doordat er in Nederland anders tegen criminelen en gevangenen werd aangekeken. In Nederland wilde de overheid veroordeelden graag helpen om weer op het rechte pad te komen. In Engeland werd het straffen van deze mensen benadrukt. Overal wil men uiteraard criminaliteit verminderen. Maar het lijkt er op alsof de strenge aanpak op de lange termijn juist meer criminaliteit veroorzaakt, maar dan bij de kinderen van de criminelen.

Beleidsmakers kunnen helpen het contact tussen gevangen ouders en hun kinderen te verbeteren, bijvoorbeeld door speciale ouder-kind dagen te organiseren of door telefoongesprekken betaalbaar te maken. In Nederland bieden vrijwilligersorganisaties als Humanitas en Exodus hulp.
will_i_be

Toekomst

Het is belangrijk om te weten dat de situatie in beide landen inmiddels veranderd is: in zowel Engeland als Nederland wordt nu nog strenger gestraft. Nederland is niet meer het ‘modelvoorbeeld’ qua straffen en gevangenissen, maar lijkt steeds meer op Engeland en de Verenigde Staten. Het is moeilijk om te voorspellen wat de invloed van een gevangen ouder nu is. Maar juist omdat er tegenwoordig steeds meer mensen steeds langere gevangenisstraffen opgelegd krijgen en dus ook steeds meer kinderen hun ouder verliezen, is aandacht voor dit onderwerp belangrijk. Daders verdienen dan wellicht straf: hun kinderen verdienen aandacht.

Bron:

Besemer, S., Geest, V. van der, Murray, J., Bijleveld, C.C.J.H., & Farrington, D.P. (2011). The relationship between parental imprisonment and offspring offending in England and the Netherlands. British Journal of Criminology, 51, 413-437.

Sytske Besemer is criminologe en ontwikkelingspsychologe en doet onderzoek aan de Universiteit van Cambridge (Engeland) en het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR). Zij deed dit onderzoek samen met Victor van der Geest (NSCR en de Vrije Universiteit Amsterdam), Joseph Murray (Cambridge), Catrien Bijleveld (NSCR en VU) en David Farrington (Cambridge).

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR).
© Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 augustus 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.