Je leest:

Gevaarlijke bacterie op groente?

Gevaarlijke bacterie op groente?

Hoe komen ze daar en is dat erg?

Auteur: | 31 mei 2011

Nieuwe ophef over groente uit Duitsland: daar zit soms de gevaarlijke bacterie EHEC op. Tientallen mensen zijn besmet en hebben darmklachten. In uitzonderlijke gevallen kan dat zelfs tot de dood leiden. Wat voor bacterie is EHEC eigenlijk en valt er iets tegen te doen?

Kennislink bestaat 10 jaar! Onze redactie blikt elke dag even terug op 10 jaar nieuws en achtergronden uit de wetenschap.
NEMO Kennislink

Achteraf bleek dat de EHEC-bacterie niet op komkommers zat. De bron was waarschijnlijk lokaal biologisch-geteelde taugé. Oorspronkelijk meldde dit artikel dat de besmettingsbron Duitse komkommers zouden wezen, dat hebben we aangepast. De vragen die het artikel beantwoordt, zoals wat de EHEC-bacterie doet en hoe hij op groente terecht kan komen, blijven actueel.

In Duitsland zijn maar liefst 1500 mensen besmet geraakt met EHEC. De komkommerprijs (‘Gurke’) daalt ineens scherp.
Christian Heindel, Flickr.com

Het is wat onwennig allemaal. Wanneer we op onze hoede zijn voor gevaarlijke ziekteverwekkers, moeten we meestal letten op welk vlees we eten, en hoe goed we het garen. Sinds de ontdekking van de salmonellabacterie is elk kipfiletje verdacht. Toen de vogelgriep uitbrak viel kip zelfs even volledig uit de gratie. Hetzelfde gold voor varkensvlees tijdens de Mexicaanse griep. Groente? Die zijn niet gevaarlijk, zou je zeggen.

Toch is het deze week écht zover: voor de verandering is niet vlees maar groente met een ziekteverwekker besmet. Het gaat om een Escherichia coli-bacterie van een gevaarlijke stam, ook wel bekend als EHEC. Welke groenten nu precies zijn besmet en waar ze vandaan komen, leek eind mei duidelijk te zijn. Maar sinds 1 juni is het officieel opnieuw een mysterie. Hoe dan ook: het is ontzettend uitzonderlijk dat zoiets gebeurt.

De reden dat groente haast nooit besmet raakt door EHEC, is dat de bacterie het liefst in de darmen van sommige boerderijdieren leeft en dus gewoonlijk niet op komkommers terechtkomt.

De besmetting

Wat gebeurt er nou met je als besmette groente eet? Meestal houden je eigen darmflora de groei van ongewenste gasten wel tegen, maar wanneer je teveel EHEC-bacteriën in één keer binnenkrijgt – 10 individuele bacteriën zouden al genoeg kunnen zijn – zijn ze meestal niet meer te stoppen.

In eerste instantie gebeurt er dan nog weinig: de EHEC-bacterie nestelt zich weliswaar in je darmen en tijdens de incubatie delen de bacteriën zichzelf, maar maken in totaal te weinig schadelijke stoffen aan om de darmen te irriteren. Hoe lang deze periode duurt is niet precies bekend. Naarmate overheidsinstanties deze uitbraak van EHEC beter onderzoeken krijgen we daar misschien antwoord op.

Een microscoop-opname van EHEC.
American Society for Microbiology

Problemen krijg je pas wanneer er veel EHEC-bacteriën in je darm leven. De bacterie maakt giffen aan die verotoxines heten. Komt je lichaam in aanraking met een te hoge dosis van dit spul, dan word je ziek.

De meeste mensen krijgen flinke diarree met bloedsporen. Dat komt doordat de verotoxinen de darmwand beschadigen, die daardoor begint te bloeden. Gelukkig gaat de infectie bij de meeste mensen na een dag of tien weer over, aldus de Wereldgezondheidsorganisatie.

Maar één op de tien geïnfecteerde mensen krijgt helaas méér dan alleen diarree. Zij hebben dan zo veel verotoxinen in de bloedbaan, dat de infectie levensbedreigend wordt. De verotoxinen kunnen de nieren uitschakelen en veroorzaken zelfs problemen met rode bloedcellen. Officieel heet de ziekte dan hemolytisch-uremisch syndroom (HUS). Ongeveer één op de twintig mensen die deze ernstige vorm van besmetting krijgt, sterft zelfs aan de gevolgen ervan.

Wie het even narekent begrijpt dat wanneer er bijvoorbeeld tweehonderd mensen ziek worden van de bacterie, er gemiddeld slechts één sterft. En meestal gaat het dan om erg jonge kinderen van onder de vijf jaar oud, of hoogbejaarden die al verzwakt zijn. Toch bestaat er op dit moment enige onzekerheid over deze cijfers. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) constateerde vorige week dat het er in dit geval op lijkt dat naast de gebruikelijke kinderen en bejaarden, vooral ook volwassen vrouwen kwetsbaar zijn. De verschijnselen en de ernst lijken verder op de normale gang van zaken: op dit moment zijn in totaal 1500 infecties vastgesteld, waaraan 18 mensen zijn overleden.

E. coli, gevaarlijk of ongevaarlijk?

De EHEC-bacterie heet officieel Escherichia coli O157:H7. Lekker ingewikkelde naam, en met een reden. Van de E. coli-bacterie bestaan veel varianten, waaronder zelfs ongevaarlijke soorten in je eigen darmen. Jan Modaal poept gemiddeld dagelijks miljarden van deze bacteriën uit. Terwijl E. coli in je darmen leeft, helpt hij eten afbreken. De EHEC-variant doet het liefst hetzelfde: eten afbreken. Het nadeel is echter dat hij hierbij ook toevallig giffen aanmaakt. En daarmee verwordt deze soort E. coli een ongewenste gast.

Wat de dokter doet

Als je toevallig een aantal dagen geleden een stukje besmette groente hebt gehad en nu met diarree kampt, is het dus verstandig om naar de dokter te gaan. Ook al is de kans dat je sterft klein, lang aanhoudende diarree kan sowieso best gevaarlijk zijn omdat je veel water en lichaamszouten verliest. Een arts kan je op zijn minst helpen om die zaken op peil te houden.

Wie HUS oploopt – schade aan bloedbaan en nieren – valt ook nog te helpen. Het middel Eculizumab lijkt de meest ernstige symptomen van HUS tegen te gaan, schrijven Franse wetenschappers in het blad New England Journal of Medicine.

Of het middel echt wonderen verricht weten we niet, maar de onderzoekers melden dat het middel de symptomen bij drie kinderen drastisch heeft verlicht. De bacterie wordt dan niet gedood, maar de ziekte zelf is dan minder dodelijk, en hoopgevend is dat zeker.

Valt de bacterie überhaupt te doden? Dat is eigenlijk de kern van het probleem. Als je na besmetting snel de infectie kan wegnemen zou er weinig aan de hand zijn. Helaas blijft het voorlopig onduidelijk of artsen de EHEC-bacterie kunnen doden. Infecties van bacteriën zijn in het algemeen best aardig te behandelen met antibiotica. Dat zijn speciale middelen die vooral goed zijn in het doden van bacteriën. Althans, in de meeste gevallen.

Het kan namelijk best zo zijn dat EHEC zich weinig van antibiotica aantrekt, omdat het al te vaak met antiobiotica in aanraking is gekomen, en daardoor antibioticaresistent is geworden. Als dat het geval is valt de bacterie niet uit te roeien tijdens een infectie. Wie ziek is blijft ziek; het enige dat helpt is de diarree en andere verschijnselen bestrijden en hopen dat de storm overwaait.

Hoe de bacterie op de groente kwam

Officieel weet nog niemand hoe de EHEC-bacteriën op groente terecht is gekomen. Wel is het zeker dat de gewassen op een of andere manier is besmet met dierlijke reststoffen; de bacterie leeft immers normaal gesproken in de darmen van koeien en schapen.

Besmetting van planten vanuit dieren kan op twee manieren gebeuren. De meest waarschijnlijke verklaring is dat een boer besmette poep van koeien of schapen heeft gebruikt om de de gewassen mee te bemesten. In de poep zat dan zo’n bacterie die wist te overleven op de groeiende schil van de groente in kwestie.

De andere verklaring is dat de akker met groente nat werd gehouden met besmet water. Als het water dat naar de akker loopt toevallig langs een hoopje koeiendrek stroomt, kan de bacterie al met gemak meeliften.

Groentestop

De hamvraag is natuurlijk: wat kan ik nog wel eten en wat niet? Voor zover uit tests bleek zijn Nederlandse groenten gevrijwaard van de diarree-bacterie.

De verdachte komkommers groeien niet in kassen, maar buiten op de grond. Ze zijn daarom vatbaar voor besmetting van bacteriën, als de boer ze niet goed behandelt.
joe quick, Flickr.com

Angst dat de bacterie op elke soort groente zit, is waarschijnlijk ongegrond. Vooral kasgroenten, zoals tomaten, paprika’s en augurken, zullen niet besmet wezen. De reden: kasgroenten krijgen kunstmest en schoon leidingwater. Geen mogelijkheid dat EHEC uit dierenpoep er op die manier op komt.

Overigens kun je elke EHEC-infectie voorkomen door je eten flink te koken of te bakken. Of je dat bij sommige groente zoals de ooit verdachte komkommers wel lekker vindt, moet je natuurlijk zelf weten.

Volgens Roel Coutinho, directeur van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, zal de EHEC-bacterie überhaupt niet uitbreken in Nederland. Alle Nederlanders die ziek zijn geworden, hadden een bezoekje aan Duitsland gebracht, aldus Coutinho op NOS Radio.

Zie ook

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 31 mei 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.