Je leest:

Gelukkige genen

Gelukkige genen

Auteur: | 1 januari 2007

De moderne waarzegster is een biochemicus. “Laat me je DNA lezen, en ik zal je zeggen wie je bent”. Je DNA is verantwoordelijk voor de kleur van je ogen, van je haar, de (over)gevoeligheid voor voeding en medicijnen en nog veel meer. En waarschijnlijk ook voor je geluk of ongeluk.

Tom Varco, Wikimedia Commons

Medici weten allang dat depressiviteit in sommige families veel meer voorkomt dan in andere. Een ander argument voor de biochemische achtergrond van geluk is de werking van antidepressiva, met name het gegeven dat het effect hiervan per persoon sterk kan verschillen.

De effecten van antidepressiva kunnen indrukwekkend zijn. Mensen die gevangen zijn door angst, onzekerheid of depressie, zijn dolgelukkig dat ze dankzij de antidepressiva het leven weer aankunnen. Maar hoe deze middelen precies werken is minder duidelijk.

De kleur van chemie

Dit artikel is afkomstig uit het hoofdstuk ‘Gelukkige genen’ uit de VU-uitgave ‘De kleur van chemie’, een bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren.

Farmacologen (die de gewenste effecten bestuderen) en toxicologen (die zich vooral bezig houden met ongewenste effecten en bijwerkingen) hebben al wel een groot aantal onderdelen van de legpuzzel ontdekt.

Serotonine

Veel antidepressiva en bewustzijnsverruimende middelen beïnvloeden de hoeveelheid serotonine, een stof die voor de prikkeloverdracht tussen bepaalde zenuwen in de hersenen zorgt. Depressieve en ongelukkige mensen hebben vaak een iets lagere hoeveelheid serotonine dan andere mensen. En geneesmiddelen die de serotonine weer iets opvoeren, hebben meestal een positief effect op het humeur.

Hoe dat precies komt is nog een raadsel, en het is een van de vele scheikundige uitdagingen om dat raadsel op te lossen. De aanmaak van serotonine wordt in ieder geval ook gestuurd door genen. Dat zou niet alleen de erfelijkheid van depressiviteit verklaren, maar geeft ook aan dat onderzoek aan genen misschien kan bijdragen aan de oplossing van het raadsel.

Afbraakenzymen

Naast de vraag hoe antidepressiva werken, ligt het probleem waarom ze bij sommige mensen niet werken. Waarom reageren mensen soms zo verschillend op allerlei geneesmiddelen? Veel mensen knappen erg op van antidepressiva, maar sommigen knappen er juist op af.

Voor een belangrijk deel heeft dat te maken met de manier waarop het lichaam geneesmiddelen afbreekt. Het lichaam maakt geneesmiddelen net als alle lichaamsvreemde stoffen onschadelijk, en daarvoor liggen allerlei recepten klaar. Bij sommige afbraakreacties ontstaan schadelijke tussenproducten die dan nare bijwerkingen hebben. In feite zorgen je genen – die immers bepalen of en zo ja hoe goed de afbraakenzymen in je lever werken – er dan voor dat een goed medicijn een ongelukkige uitwerking heeft.

In de toekomst hebben we misschien allemaal een genenpaspoort met de recepten die het lichaam gebruikt om vreemde stoffen onschadelijk te maken. En staat er bij elk medicijn (en misschien zelfs bij elke drug): “Niet geschikt voor mensen met de volgende genen: xxx, xxx.”

Het vergelijken van die lijst met jouw eigen genenkaart zou dan een hoop onnodig ongeluk kunnen voorkomen. We zijn nog lang niet in deze ‘gelukkige’ Brave New World, maar we weten hoe we er kunnen komen.

Vrije Universiteit Amsterdam

Het boek ‘De kleur van chemie’ werd in 2007 uitgegeven door de Faculteit der Exacte Wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam (Afdeling Scheikunde en Farmaceutische Wetenschappen). Het is een geactualiseerde bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren. Ze belichten de rol van de scheikunde op tal van gebieden.

Alle Kennislinkartikelen uit het hoofdstuk ‘Gelukkige genen’:

Dit artikel is een publicatie van VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen.
© VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 januari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.