Je leest:

Geluiden uit de baarmoeder

Geluiden uit de baarmoeder

Auteur: | 20 december 2002

De eerste negen maanden van zijn leven brengt de mens onder water door. Het is er warm en donker, maar niet stil. Van vlakbij hoort het mensje dag en nacht gebonk en geborrel; af en toe klinken er stemmen en andere geluiden. Intussen onderwerpt het zichzelf aan een oefenprogramma. Hoe is het dagelijks leven in de baarmoeder?

“We hebben het allemaal meegemaakt, maar we zijn het stuk voor stuk vergeten”, zegt dr. Frank Vandenbussche op de vraag hoe het is in de baarmoeder. Niettemin gaat de gynaecoloog, die aan de afdeling Verloskunde is verbonden, een poging wagen om zich in de foetus in te leven. “Zou er nou geen vriendelijker woord te bedenken zijn?” vraagt hij zich intussen af. We houden het op kind of baby. Dat is het eigenlijk ook al. Er verandert wel het een en ander met de geboorte, maar veel functies en gewoonten heeft het kind al in de baarmoeder ontwikkeld, zo blijkt uit het gesprek.

Zonder verdoving

In principe zijn alle organen in de embryonale fase, voor de tiende week, al aangelegd, vertelt Vandenbussche. “Ook de ogen. Het kind zou dus licht kunnen waarnemen. Maar ik denk dat het vrij donker is daar binnen. En de oogleden zijn dicht, die gaan pas open na de geboorte.” Het kind heeft wel andere gewaarwordingen: geluiden en eventueel pijn. “Het binnenoor en het middenoor zijn er. Het kind kan dus horen, maar of het stemmen en muziek kan herkennen, staat nog ter discussie. Weliswaar is het zenuwstelsel al aangelegd, maar de hersenschors is nog niet volledig ontwikkeld. Zenuwcellen zijn nog in ontwikkeling en het aantal verbindingen tussen zenuwcellen onderling is beperkt. In hoeverre je van een bewustzijn kan spreken is dus de vraag. Maar daarmee kom je bijna op filosofisch terrein.”

Twintig jaar geleden werden nog open-hartoperaties op premature kinderen gedaan zonder verdoving, alleen met spierverslappers. Vandenbussche: “Dokters gingen ervan uit dat ze geen pijn voelden. Maar naarmate de grens van levensvatbaarheid opschoof daagde het besef dat het wel eens anders zou kunnen zijn. Je ziet het kind reageren als het bij een vruchtwaterpunctie geraakt wordt. Waarom zou je dat geen pijn noemen? Psychologen hebben onderzoek gedaan naar de reactie van pasgeborenen op prikken: als de kinderen al voor de geboorte geprikt waren, reageerden ze erna heftiger. Dat zou betekenen dat er al een soort geheugen opgebouwd wordt. En waarom ook niet?”

Zelf uitgeplast

De baarmoeder is een natte omgeving. Het vruchtwater waar het kind in rondzwemt heeft het zelf geproduceerd, om precies te zijn: uitgeplast. Kinderen bij wie de nieren of urinewegen niet goed werken hebben vaak niet voldoende vruchtwater, waardoor ze zich niet goed kunnen bewegen. “Zulke kinderen worden geboren met verstarde gewrichten en minder ontwikkelde spieren”, zegt Vandenbussche. “En dat bewegen hoort erbij, van het begin af aan. Ook als de moeder er nog niets van voelt. In het begin beweegt het kind vooral zijn romp, later ook de ledematen. Op echo’s kun je dat goed zien en met wat ervaring herken je wat normaal is.” Vandenbussche doet het voor: een hand op de wang, die daarna naar de bil gaat. Trappelende benen, die in rust gekruist zijn. “Het bewegingspatroon lijkt op dat van een gezonde pasgeborene”, merkt hij op. “Niet te wild, niet monotoon, maar afwisselend.”

Ook ademen moet het kind oefenen. Van het water in de longen heeft het geen last. Intussen vindt alle uitwisseling tussen moeder en kind via de placenta plaats, dus ook de gaswisseling – de uitwisseling van zuurstof en kooldioxide. Zo beïnvloedt de suikerspiegel van de moeder die van het kind, maar het kind reguleert die bij zichzelf door eigen insuline. En als de moeder honger lijdt? Een hongerende moeder krijgt niet automatisch een klein kind, zegt Vandenbussche. “Maar statistisch gesproken zijn kinderen van ondervoede moeders lichter en hebben ze vaker bloedarmoede.”

Dronken baby

Als de moeder alcohol gebruikt, krijgt het kind evenveel alcohol in het bloed als zij. Je zou dus kunnen stellen dat het kind even dronken wordt als de moeder. Met roken ligt het weer iets anders. “Dat heeft een nadelig effect op de bloedvaten van de vrouw, waardoor er minder bloed en dus minder zuurstof naar de placenta gaat. Dat effect zie je soms ook als iemand niet meer rookt maar het wel jaren gedaan heeft.” En krijgt een kind het acuut benauwd op het moment dat de moeder een sigaret opsteekt? “Ik denk niet dat dat hard te maken is.”

Van een gestresste moeder komt niet vanzelf een gestresst kind, denkt Vandenbussche. “Stresshormonen passeren de placenta niet, dus de adrenaline van de moeder komt niet bij het kind terecht.” En wat merkt de baby als de moeder een ongeluk krijgt? “Het kind is natuurlijk heel fragiel, maar ligt aan de andere kant goed beschermd. Verwonding is wel mogelijk. Als de moeder een bekkenfractuur heeft en het hoofdje zit in het bekken, kan het een schedelbreuk oplopen. Maar de moeder kan ook een scheur in de baarmoeder krijgen. Je ziet dat wel bij auto-ongelukken. De vrouw heeft geen enkele blauwe plek maar is wel flink naar voren en achteren geslingerd. Daarbij kan een scheur ontstaan waaruit vruchtwater lekt. Je moet een zwangere vrouw na een ongeval dus altijd onderzoeken.”

Acht centimeter

De bevalling is voor een vrouw doorgaans een zware en pijnlijke belevenis. Voelt het kind het ook zo? Vandenbussche denkt dat het wel meevalt. “Je moet uitkijken voor projectie. Ja, het kind moet door een nauwe buis, maar daar zat het eigenlijk al in. Het maakt een reis van acht centimeter, dat is alles. Wat wel een rol speelt, is de duur van de bevalling: bij elke wee stopt de zuurstoftoevoer. Bij een langdurige bevalling kan dit leiden tot verzuring van het bloed. We weten niet hoe een foetus dit ervaart. Misschien is het toch onaangenaam, zoals kortademigheid bij een sportprestatie of bij een longpatiënt. Een ernstige stoornis in de gaswisseling kan tot de dood leiden.” Met als gevolg dat het bloed zuurder wordt? Wat merkt het kind daarvan? Is het gevaarlijk? Tenslotte, als het kind geboren is, sluit de baarmoeder zich om haar inhoud, dat wil zeggen de placenta. De zuurstofwisseling via deze weg houdt dan onmiddellijk op en het kind moet zelf gaan ademen. Dat doet het al huilend.

Houdt de eerste schreeuw ook een klacht in over de plotselinge kou? Vandenbussche: “Uit een warm bad stappen in een ruimte op kamertemperatuur vindt niemand prettig. Daarom drogen we het kind meteen af en houden we het warm. Wij denken dat dat beter is: dan wordt het sneller roze en ademt het goed. Maar in Nepal nemen ze het mee naar buiten en wrijven ze het in met sneeuw. Het zou voor ons nog een hele toer zijn, te bewijzen dat wij het beter doen.”

Dit artikel is een publicatie van Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).
© Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 december 2002

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.