Je leest:

Gek van oranje dankzij Koningin en kleurentelevisie

Gek van oranje dankzij Koningin en kleurentelevisie

Auteur: | 8 juli 2010

De oranjekoorts is tot ver boven de veertig graden gestegen. Maar waarom tooien we onszelf en onze straat toch altijd in dat oranje? Waarom niet, zoals supporters uit de rest van de wereld, in de kleuren van onze nationale vlag? Volgens Eveline Doelman, onderzoekster aan het Meertens Instituut, staat oranje – meer dan het officiële rood-wit-blauw – voor partijoverstijgende verbroedering. Al heeft de kleurentelevisie er ook wel wat mee te maken.

Hier en daar zie je wel wat geschminkte wangen in het rood-wit-blauw. Maar Nederland kleurt toch bovenal oranje. Het is niet zozeer de kleur van onze vlag, maar van ons koningshuis waarmee we onze nationale identiteit vieren. “Oranje staat voor een gevoel van eenheid; het rood-wit-blauw staat meer voor het zakelijke van de staat,” zegt Eveline Doelman. De etnologe doet aan het Meertens Instituut onderzoek naar feestcultuur in Nederland. Volgens haar is de partijoverstijgende functie van het koningshuis een van de redenen waarom we ons zo met de kleur oranje zijn gaan identificeren.

Van Oranje-Nassau is er voor iedereen

Het feit dat we nu in een half-oranje wereld wonen, danken we aan een zuid-Frans prinsdom, genaamd Orange. In de zestiende eeuw ontving Willem van Nassau, onze Vader des Vaderlands als elfjarig jongetje een grote erfenis, waaronder het gebied van Orange. Voortaan ging Willem door het leven als Willem van Oranje. Hoewel hij het zelf nooit tot koning van een onafhankelijk Nederland schopte, stond hij wel aan de wieg van ons huidige koningshuis. Pas in 1813 kreeg het geslacht van Oranje-Nassau de status van soeverein vorst. Hoewel de eerste regeerperioden gepaard gingen met verdeeldheid en partijvorming, kwam Koningin Wilhelmina (1880-1962), onder andere door de Duitse bezetting, symbool te staan voor een verenigd Nederland.

“Het feit dat oranje nu steeds meer als nationale feestkleur wordt gezien of gevoeld, heeft, vermoed ik, te maken met de historische functie van het koninklijk huis,” zegt Doelman. “Sinds Koningin Wilhelmina is het koninklijk huis een instituut dat boven de partijen staat. Niet alleen boven politieke partijen, maar ook boven verschillende groepen in de samenleving. Als staatshoofd is de koningin een symbool van eenheid en insluiting.” Terwijl de drie verschillende kleuren van onze vlag doen denken aan officiële plechtigheden, moeizame coalitievormingen, en misschien ook wel een beetje aan het rood-wit-blauw van de Fransen, voelen we ons bij collectieve feestvreugde onder die ene, felle, vrolijke kleur van oranje één.

In Volendams kostuum op de boulevard

Al in 1907 speelde het nationale voetbalelftal in de kleur van ons koninklijk huis. Toen het team in 1934 voor het eerst deelnam aan een WK, bleek de Nederlander al aan voetbalkoorts te lijden. Volgens een studie van Joep de Hart, onderzoeker aan het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), verbaasden de Nederlandse kranten zich over het enthousiasme van de Nederlandse supporters. Het Algemeen Handelsblad schreef in 1934: ‘Heel sportlievend Nederland heeft gistermiddag tusschen vier en zes naar de radio geluisterd. ’t Was overal stil op straat en vol in de kamers, waar de luidspreker sprak. En ook in vele café’s en clublokaliteiten was de radio ‘aangezet’, zodat niemand onkundig behoefde te blijven van hetgeen zich daar in het verre warme Milaan afspeelde.’

In deze tijd waren de beschilderde gezichten en oranje verkleedpartijen echter nog ver te zoeken. Wel werd er in het stadion met rood-wit-blauwe vlaggen en oranje vanen gezwaaid, en werd er in Volendams kostuum op de Milanese boulevard gedanst.

Voetbalkoorts stijgt

De oranjegekte is pas echt op gang gekomen in de jaren zeventig. Volgens cultuurhistoricus Herman Pleij is de verkleedpartij die nu oranjegekte is gaan heten eigenlijk afgekeken van de Noren en Zweden, die zich tijdens schaatswedstrijden in hun nationale kleuren uitdosten en die zich in polonaise door de dweilpauzes heen feesten. Andere historici denken echter dat de oranjegekte meer te maken heeft met het voetbalsucces van 1974. Aangewakkerd door de heersende anti-Duitse sentimenten kleurde Nederland tijdens het (verloren) WK van 1974, even helemaal oranje.

Joep de Hart vat de ontwikkeling als volgt samen: “In 1934 wordt er gezongen en gevlagd, in 1974 wemelt het bovendien van de spandoeken en oranjekleding, in 1988 wordt het voorgaande aangevuld met alles wat maar oranje is of oranje gemaakt kan worden. De laatste jaren is daar nog het versieren van hele straten en volkswijken bijgekomen.”

Een lawaaiige kleur

Natuurlijk hebben media en commercie een belangrijke rol gespeeld bij het veroranjeniseren van Nederland. Eveline Doelman: “De oranjegekte is door de commercie opgepikt en aangewakkerd. Die zorgen ervoor dat dingen niet gemaakt hoeven te worden (zoals in het begin), maar kant en klaar in de winkels liggen.” In de wereld van beesies, pletterpetten en Bavaria-meisjes gaan miljoenen om. Maar ook de media dragen hun steentje bij. Een tribune of plein in het oranje levert bijzondere spectaculaire plaatjes op. Zoals SCP-onderzoekster Jeanet Kullberg schrijft: “Oranje is een lawaaiige kleur die andere kleuren makkelijk overstemt”. In hun witte shirtjes zijn Duitse supporters een stuk moeilijker te herkennen dan de van het beeldscherm afspetterende oranjefans. Vooral als supporters er, zoals Joep de Hart zo mooi formuleert, “massaal bijlopen alsof ze op weg zijn naar een gekostumeerd bal en met lijm aan hun lichaam door een feestartikelenwinkel zijn gelopen.”

Koningin in kleur

De geschiedenis van ons koninklijk huis, en de positieve associaties die we inmiddels bij onze neutrale Koningin hebben, heeft een belangrijke invloed gehad op onze nationale oranjegevoel van eenheid en verbroedering. Maar de invloed van de media mag ook niet worden onderschat. Zoals SCP-directeur Paul Schnabel het in een van zijn columns formuleert: “Zonder de kleurentelevisie zou oranje nooit de nationale feestkleur zijn geworden.”

Lees meer:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/voetbal/WK/index.atom?m=of", “max”=>"5", “detail”=>"normaal"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 juli 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.