Je leest:

Geboorte tweelingster in het vizier

Geboorte tweelingster in het vizier

Auteur: | 18 december 2006

In het sterrenbeeld Stier is een tweeling geboren: twee jonge sterren die tegelijkertijd ontstaan en om elkaar heen draaien. De waarnemingen met de Very Large Array laten zien dat de tweeling in dezelfde gasschijf draait, maar ook bezig is een derde ster in te vangen.

Een beetje ster woont samen. Onze zon mag dan in haar eentje voor haar planeten zorgen, de meeste sterren in onze melkweg maken deel uit van een dubbelster. Sterrenkundigen vragen zich al jaren af hoe dubbelsterren ontstaan. Worden de partners geboren uit een en dezelfde gasschijf, of komen ze elkaar pas later tegen? Amerikaanse sterrenkundigen onderzochten de kersverse dubbelster L1551 IRS5 in het sterrenbeeld Stier en ontdekten dat beide theorieën kloppen. Ze publiceren hun ontdekking in het Astrophysical Journal.

Voorgeschiedenis van de dubbelster L1551 IRS5 in het sterrenbeeld Stier. Bovenste afbeelding: het verhaal begint in een enorme gasschijf, waar twee verdichtingen ontstaan. Middelste afbeelding: de twee protosterren in de gasschijf krimpen steeds verder ineen, warmen op en schieten vanaf hun polen gasjets de ruimte in. Onderste afbeelding: de zwaartekracht van de gasschijf en de twee protosterren vangt een derde partner. bron: Bill Saxton, NRAO / AUI / NSF. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

De dubbelster L1551 IRS5 werd al in 1976 gevonden met infraroodtelescopen en staat op 450 lichtjaar van de aarde. Omdat de protoster schuilgaat achter interstellaire nevels is hij niet zichtbaar met het blote oog. Met de gekoppelde radiotelescopen van de VLA wisten sterrenkundigen al in 1998 door de gaswolken heen te kijken. Ze zagen toen twee jonge sterren om elkaar heen draaien, maar konden nog niet zeggen of die uit dezelfde gaswolk waren geboren.

Radiometing aan L1551 IRS5. De twee vlekken zijn de protosterren in de dubbelster. De uitstulping in de bovenste van het tweetal is de derde ster, ingevangen door de zwaartekracht van het duo. bron: Lim & Takakuwa, NRAO / AUI / NSF.

In 1998 was de helft van de VLA-telescopen nog niet uitgerust met ontvangers voor de 43 GhZ-straling van de protosterren. Nu de hele VLA over die ontvangers beschikt kunnen sterrenkundigen door de tussenliggende nevels heenkijken en zien ze dat de protosterren in hetzelfde vlak als hun omringende gasschijf draaien. Dat is een duidelijk teken dat ze ook uit die gasschijf zijn ontstaan. Zijn alle dubbelsterren dan tweelingsterren? Het lijkt er niet op. De nieuwe opnames laten een derde jonge ster zien die van buiten de gasschijf om L1551 IRS5 komt en door de zwaartekracht van het stelsel is gevangen.

Literatuur

Jeremy Lim en Shigehisa Takakuwa, Properties and Formation of the Multiple Protostellar System L1551 IRS 5: ApJ, Volume 653(2006), pp 425 – 436.

Zie verder

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 december 2006
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.