Je leest:

Gammaflitsen gaan op andere plekken af dan supernovae

Gammaflitsen gaan op andere plekken af dan supernovae

Supernova-explosies zoals onze melkweg kent en de nog zwaardere gammaflitsen delen geen woonruimte, stelt een internationale onderzoeksgroep van sterrenkundigen. Goed nieuws, want zo’n titanische gammaflits vlakbij de aarde zou dodelijk zijn!

Sterrenkundigen hebben ontdekt dat de meeste lange gammaflitsen afgaan in de helderste gebieden van kleine, onregelmatige sterrenstelsels. Deze ontdekking ondersteunt de theorie dat lange gammaflitsen afkomstig zijn van de zwaarste sterren (meer dan 20 maal tot 40 maal zo zwaar als de zon) en dat het sterren betreft met minder zware elementen. De bevindingen van de onderzoeksgroep onder leiding van Andrew Fruchter van het Space Telescope Science Institute (Baltimore), zijn vandaag gepubliceerd in de online-editie van het tijdschrift Nature. De Amsterdamse gammaflits-expert dr. Ralph Wijers maakt deel uit van deze groep.

Een paar van de gammaflitsen die Fruchter’s team onderzocht. bron: NASA, ESA, A. Fruchter (STScI), A. Levan (Leicester University), GOSH Collaboration Klik op de afbeelding voor een totaaloverzicht.

De astronomen bestudeerden met gegevens van de Hubble Ruimtetelescoop de omgeving van 42 lange gammaflitsen en 16 supernovae. Zij ontdekten dat de zeer zeldzame supernovae die gammaflitsen veroorzaken, in een heel ander gebied te vinden zijn dan de gemiddelde supernova. De meeste lange gammaflitsen – die meer dan twee seconden duren – worden ontdekt in kleine, onregelmatige melkwegstelsels, die normaal gesproken minder zware elementen bevatten. Van de onderzochte gammaflitsen bleek er slechts één te zijn afgegaan in een spiraalstelsel zoals onze Melkweg. De ‘gewone’ supernovae zijn even vaak te vinden in spiraalstelsels als in onregelmatige stelsels, zoals het hoort als alle zware sterren een supernova maken bij hun dood.

Gammaflitsen zijn korte uitbarstingen van gammastraling, ontdekt in de zestiger jaren, waarvan er gemiddeld een per dag afgaat in het heelal. Er bestaan twee soorten van: de lange, die gemiddeld een halve minuut duren, en de korte, die gemiddeld een paar tienden van een seconde duren. Van de lange werden – nadat ze dertig jaar lang een raadsel waren gebleven – in 1997 door de Italiaans-Nederlandse satelliet BeppoSAX regelmatig de bronnen gevonden, en onderzoek aan die bronnen bracht aan het licht dat dit ontploffende, zeer zware sterren zijn, die in een halve minuut meer licht afgeven dan de zon in zijn hele leven.

Supernova 1987a gezien in röntgenstraling (links, Chandra-satelliet) en in zichtbaar licht (rechts, Hubble Space Telescope). bron: NASA Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Volgens Wijers past de vondst dat alleen zeer zware, metaalarme sterren als gammaflitser sterven, heel mooi bij theoretische ideeën over gammaflitsen. Volgens die ideeën ontstaat een gammaflits wanneer de kern van een stervende zware ster instort tot een snel draaiend zwart gat, dat vervolgens snelle bundels materie met enorme energie de ruimte in slingert. “Een aardige consequentie daarvan is dat er vroeger in het heelal meer gammaflitsen moeten zijn geweest, want in het vroege heelal waren er veel minder zware elementen”, aldus Wijers.

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA).
© Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 mei 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.