Je leest:

Gammacanon (13): Veiligheid

Gammacanon (13): Veiligheid

Auteur: | 27 maart 2010

Hoe minder grenzen de samenleving kent, hoe meer burgers zich druk maken over veiligheid.

Large

Er zijn mensen die nog steeds een touwtje uit de brievenbus hebben hangen. Ik ken er een paar: ze hebben geen zin om te capituleren voor de cultuur van de angst, zoals de Britse socioloog Frank Furedi dat noemt. Misschien kent u het zelf ook wel: te trots om bang te zijn. Het gevoel veilig te zijn hangt voor een groot deel samen met het individuele zelfvertrouwen en het idee zelfredzaam te zijn. Gezonde, sterke mensen zijn minder bang. Vandaar dat jonge mannen de kans om slachtoffer te worden van crimineel gedrag altijd onderschatten. Zij wanen zich onaantastbaar. Tot ze een klap op hun kop krijgen.

Veilig zijn is een diep gewortelde menselijke behoefte. Dat heeft dan te maken met zich geborgen weten, vertrouwen hebben in anderen, een vanzelfsprekende gerustheid. Maar echt makkelijk te definiëren is het begrip niet. Meestal gaat het over de inbreuken op veiligheid en weet iedereen dat honderd procent veiligheid niet bestaat. Toch zijn we niet te houden als het om veiligheid gaat. Vaak gaat tweederde deel van het Journaal over veiligheidsonderwerpen. We beschouwen de wereld in hoge mate door een veiligheidsbril. Hoe komt dat?

Small

In de eerste plaats is er de kans om slachtoffer te worden. Die kans is relatief groot. Jaarlijks is circa een kwart van de bevolking slachtoffer van een delict – van fietsendiefstal tot bedreigingen, van inbraak tot mishandeling. Sinds de jaren zestig is het aantal delicten toegenomen, maar vooral ook de variatie: voetbalgeweld, drugshandel, georganiseerde misdaad, mensenhandel, kinderporno. We kunnen dan ook nog eens slachtoffer worden van een verkeersongeluk, een griepvirus, een vliegtuigramp of voedselvergiftiging. Slachtofferschap is van alle tijden, maar in de huidige tijd wel diverser en vooral zichtbaarder.

Daarmee komen we op de tweede reden: zichtbaarheid. Eén ‘Hoek van Holland’ – de opstand van een horde vandalen tegen de politie op een strandfeest – wordt eindeloos gereproduceerd op televisie en internet. Reële feiten bieden een permanente aanleiding voor uitvergroting in de media. Toch zijn de media slechts in beperkte mate de verklaring voor de grote aandacht voor veiligheid. Communicatieonderzoek leert dat de ontvanger van de boodschap daar ook ontvankelijk voor moet zijn. We wíllen ons ook laten voeden met berichtgeving over misdaad, overlast en bedreigingen. We smachten klaarblijkelijk naar de spanning rond veiligheidsvraagstukken.

We komen bij een derde reden voor de dominantie van het veiligheidsvraagstuk: de politiek. Analyse van partijprogramma’s laat steeds meer aandacht zien voor regulering, controle en repressie. De politiek heeft de veiligheid omarmd, zozeer dat er geen principiële verschillen meer zijn tussen partijen. De politiek reageert op concrete delicten, uitvergroot in de media, en met een schuin oog op de andere partijen. Maar het gaat verder dan electoraal gewin. Veiligheid is een van de legitimerende pijlers onder het staatsbestel. In ruil voor veiligheid betalen de burgers belasting en schikken zij zich naar de wet. De politiek zal dus wel moeten.

600px dames en heren achter 2
Ministerie van Binnenlandse zaken en Veiligheid

Reële feiten dus, gereproduceerd in de media, opgezwiept in de politieke arena, leiden ertoe dat we steeds meer verschijnselen gaan bekijken vanuit het perspectief van de veiligheid. Men noemt dit ook wel securisatie. Het concept veiligheid is overal goed voor: van Q-koorts tot cybercrime en van terrorisme tot veilige seks. Veiligheid fungeert als een semantisch sleepnet, maar is ook richtinggevend voor beleid.

Daarmee kom ik aan de overkoepelende reden waarom veiligheid zo dominant is. Veiligheid staat voor maatschappelijke orde. Nadat de sociale kaders van de verzuilde samenleving waren afgebroken, was even de hoop gevestigd op de zegenende werking van de markt. Neoliberale politiek en ongeremde ontplooiing gingen hand in hand en leidden tot een allesomvattend consumentisme. Maar ze ondermijnden de samenlevingsverbanden in wijken, gezins- en verenigingsleven. Zowel geografisch als psychologisch is er sprake van een zekere grenzeloosheid. Relatief veel normoverschrijdingen voeden de toch al enigszins opgefokte angsten. Veiligheid is een antwoord op de onbegrensdheid van de huidige samenleving.

Tegen deze achtergrond is ‘veiligheid’ uitgegroeid tot een maatschappelijk megaproject. Tussen risicobeheersing en spontane beleving bevindt zich de meer of minder zelfverzekerde mens, van wie nog slechts een enkeling een touwtje uit de brievenbus heeft hangen.

Hans Boutellier is algemeen directeur van het Verwey-Jonker Instituut en bijzonder hoogleraar veiligheid & burgerschap aan de Vrije Universiteit te Amsterdam.

De laatste artikelen over veiligheid

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/veiligheid/index.atom", “max”=>"5", “detail”=>"normaal"}

Dit artikel is een publicatie van Volkskrant.
© Volkskrant, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 maart 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.