Je leest:

Gammacanon (10): Stress

Gammacanon (10): Stress

Auteur: | 6 maart 2010

Stress werd in de jaren dertig ontdekt bij ratten. Sindsdien heeft het een hoge vlucht genomen, zeker op het werk.

Large

Toen de Oostenrijks-Canadese onderzoeker Hans Selye in de jaren dertig van de vorige eeuw zijn ratten nare stofjes inspoot, hun staarten amputeerde en ze elektrische schokken gaf, vermoedde hij niet dat hij de geschiedenis zou ingaan als de ‘ontdekker’ van stress. Wat hij zijn ratten ook aandeed, hun fysiologische reactie was steeds hetzelfde. Dit specifieke patroon, dat onder andere bestaat uit een versnelde ademhaling en een verhoogde bloeddruk en hartslag benoemde hij in 1936 in Nature als het General Adaptation Syndrome. Tien jaar later bedacht hij er de term ‘stress’ voor.

In de Tweede Wereldoorlog was duidelijk geworden dat normale mensen onder extreme omstandigheden abnormaal konden reageren. Na de oorlog liet de Amerikaanse luchtmacht laboratoriumexperimenten uitvoeren met het effect van stress op prestatie. Tot dan toe had men stress als een biologisch fenomeen opgevat, maar door het aan gedrag (prestatie) te koppelen kwam het ook de psychologie binnen.

In de jaren zestig brak het begrip stress definitief door, zowel bij het grote publiek als in de wetenschap. Zo werd er bijvoorbeeld een lijst opgesteld met stressful life events, waarop de dood van een naaste met 100 punten bovenaan stond en een bekeuring met 11 punten onderaan. Psychologen lieten echter zien dat niet zozeer de gebeurtenis op zich de stressreactie bepaalt, als wel de betekenis die mensen eraan geven en de manier waarop zij ermee omgaan. Zo is het beter om te proberen problemen op een actieve manier op te lossen dan om ervoor weg te lopen of alles op zijn beloop te laten.

Chronische werkstress

Oeps: Afbeelding met id 18001 niet gevonden.

Hoewel stress in principe op alle levensgebieden kan voorkomen, wordt het vooral in verband gebracht met werk. Een illustratie hiervan is burn-out, een vorm van chronische werkstress die gekenmerkt wordt door uitputting en cynisme: men is moe en ervaart het werk als nutteloos. Uit cijfers van het CBS blijkt dat ongeveer 10 procent van de Nederlandse werknemers lijdt aan burn-out, een percentage dat het afgelopen decennium nagenoeg constant is gebleven. Gemiddeld duurt het ongeveer tweeënhalf jaar voor de burn-outklachten verdwijnen.

Wat stress precies is, hangt af van het perspectief dat men hanteert. Biologisch gezien is stress een evolutionair verankerde reactie op dreigende gebeurtenissen, een soort alarmreactie die het lichaam aanzet om te vechten of te vluchten. Er stroomt meer bloed naar onze spieren (om hard te lopen), er worden er meer bloedplaatjes aangemaakt (om het bloed te stollen bij een verwonding), en ons immuunsysteem wordt onderdrukt (om energie te sparen). Dit heeft echter zijn prijs, vooral als ons lichaam voortdurend in een staat van paraatheid verkeert. In dat geval kunnen bloedstolsels de vaten verstoppen (met risico van hart- een vaatziekten) en lopen we gemakkelijker een verkoudheid op, zo blijkt uit onderzoek. Bij een experiment werden gestreste en niet-gestreste studenten in een kamer gebracht waarin een onschuldig verkoudheidsvirus aanwezig was. De eerste groep werd verkouden, de tweede niet.

Verstoorde balans tussen draaglast en draagkracht

Small
Mediteren kan helpen tegen stress.

Psychologisch gezien is stress het resultaat van een verstoorde balans tussen draaglast en draagkracht. Bij draaglast gaat het om de druk uit de omgeving: een hoge werkdruk, een echtscheiding, ontslag of het rijden in een file. Bij draagkracht gaat het om de mentale weerstand. Wanneer je moe bent, kun je minder hebben, en ook als je weinig vertrouwen hebt in jezelf of in de goede afloop. In zo’n situatie wordt een beetje druk al gauw te veel. Als het samenspel van persoon en omgeving verstoord is, kunnen symptomen optreden als irritatie, woede, neerslachtigheid, concentratieverlies, slaapproblemen, piekeren, maar ook roken, drinken of middelengebruik.

Wat kan er aan stress worden gedaan? De draagkracht of persoonlijke weerbaarheid kan worden verhoogd, bijvoorbeeld door ontspanningsoefeningen te doen (meditatie, yoga, spierontspanning) of te leren anders tegen de situatie aan te kijken. In plaats van ‘het glas is half leeg’ kan men ook leren om het glas als ‘half vol’ te zien. Een dergelijke cognitieve herstructurering is buitengewoon effectief en vormt samen met ontspanning de kern van vrijwel ieder stressmanagementprogramma. Anderzijds kun je ook de draaglast doen verminderen door het probleem rechtstreeks aan te pakken (naar de chef te lopen en het aan te kaarten), door hulp en steun bij anderen te zoeken (collega’s, vrienden), of door bepaalde vaardigheden te leren (time-management). Zelfs in zijn stoutste dromen zou Hans Selye niet hebben kunnen bedenken dat ‘zijn’ stressconcept zo’n hoge vlucht zou nemen.

Wilmar Schaufeli is wetenschappelijk directeur van de landelijke onderzoeksschool Psychologie & Gezondheid, waarin de universiteiten van Utrecht, Leiden, Groningen, Amsterdam (VU en UvA), Tilburg, evenals die van Gent en Leuven participeren.

Zie ook:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/stress/index.atom", “max”=>"5", “detail”=>"normaal"}

Dit artikel is een publicatie van Volkskrant.
© Volkskrant, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 maart 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.