Je leest:

Frans de Waal verovert Ig Nobelprijs

Frans de Waal verovert Ig Nobelprijs

Auteur: | 25 september 2012

Chimpansees herkennen elkaars gezicht door deze met het bijbehorende achterwerk te associëren. Voor deze openbaring kreeg de Nederlandse bioloog Frans de Waal afgelopen donderdag een Ig Nobelprijs uitgereikt aan de universiteit van Harvard in Boston. Er is tijdens dit gala-evenement weer goed gelachen om merkwaardig wetenschappelijk onderzoek.

Wetenschappers nemen hun baan heel serieus. Toch kunnen onderzoeksresultaten soms best lachwekkend en zelfs een beetje idioot zijn. Wist je namelijk dat je nog steeds hersenactiviteit bij een dode zalm kan meten? Of dat je beter met een vol dan met een leeg bierflesje op je hoofd geslagen kan worden?

Wetenschap om te lachen

Speciaal om zulke ontdekkingen te vieren worden jaarlijks, enkele weken voor de échte Nobelprijzen, de Ig Nobelprijzen uitgereikt. Geen stuiver mee te verdienen; wel eeuwige roem. Het motto? First we make you laugh, then we make you think.

Frans de Waal en Jen Pokorny.
Frans de Waal
De organisatoren hopen dat het evenement wetenschap toegankelijker maakt voor het grote publiek. Bovendien biedt het wetenschappers zelf de kans het lab te verlaten en de feestoutfit uit de kast te trekken.

Dit jaar werden bioloog Frans De Waal en zijn Amerikaanse studente Jen Pokorny op het podium geroepen voor hun ontdekking dat chimpansees de gezichten van hun soortgenoten associëren met hun achterwerk, om zo hun geslacht te kunnen vaststellen. De Nederlander nam de prijs glunderend in ontvangst. “Geweldig, wat een eer.”

Mannetjes en vrouwtjes

De Waal verdiept zich al jaren in overeenkomsten tussen mens en aap. Wij mensen herkennen aan elkaars gezicht of we vrouwtjes of mannetjes zijn. Mocht het in een enkel geval lastig zijn, dan gaan we af op kledingstijl, haardracht of make-up. Niet-menselijke primaten zoals chimpansees beschikken niet over deze handige aanwijzingen. Toch kunnen zij ook binnen hun leefgemeenschap een scherp onderscheid maken tussen hun leden van hun eigen en het andere geslacht.

De Waal wilde onderzoeken wat deze visuele aanwijzingen precies zijn. Associëren chimpansees gezichten ook met een bepaald geslacht? “We wisten al dat chimpansees met hun achterwerk hun seksualiteit tonen. Als je wilt weten of deze apen een gezicht als mannelijk of vrouwelijk ervaren, moet je dus testen of ze deze kunnen koppelen aan hun achterwerk.”

Chimpansees als proefpersoon

Net als mensen kan je chimpansees achter een computer zetten en taakjes laten uitvoeren met een joystick. De Waal had zes ‘proefpersonen’ geworven, onder wie drie volwassen vrouwelijke en drie mannelijke chimpansees.

Hun werd verteld dat hoe beter ze de taken uitvoerden, hoe groter de beloning zou zijn. In dit geval geen euro’s, maar naar eigen voorkeur een banaan, meloen of appel. Ze kregen een achterwerk te zien met daaronder een mannelijk en vrouwelijk chimpanseegezicht. Vervolgens moesten ze de joystick bewegen naar de plek op het scherm waarop de vermeende eigenaar van het achterwerk stond afgebeeld.

De eerste taak: bij welk van de twee gezichten hoort deze bilpartij? Bij het mannetje (links) of het vrouwtje?
Frans de Waal

De tweede taak had een nog specifieker doel: kunnen ze hun soortgenoten ook persoonlijk herkennen aan hun billen? Dit keer zagen ze een achterwerk met daaronder twee gezichten van hetzelfde geslacht. Wederom moesten ze het meest logische gezicht selecteren.

Apen zijn net mensen

Deze aparte proefopzet leverde opmerkelijke conclusies op. “Dit onderzoek toont aan dat chimpansees ontzettend intelligent zijn”, benadrukt De Waal. “Ten eerste kunnen ze tweedimensionale foto’s van hun soortgenoten koppelen aan de individuen zelf. Eigenlijk precies zoals wij doen wanneer we door een fotoboek bladeren.”

Verder weten we nu dat ze wel degelijk onderscheid maken tussen mannelijke en vrouwelijke gezichten, en dat ze precies weten welke achterwerk van welke soortgenoot is. Maar: dit lukte ze alleen bij apen met wie ze al een tijd samenleefden. Bij onbekenden presteerden ze niet boven kansniveau. Tja, dit klinkt eigenlijk wel logisch: probeer maar eens het gezicht en de kont van iemand te herinneren die je nog nooit hebt gezien.

Een mannelijke (links) en vrouwelijke chimpansee.
Frans de Waal

Replicatie

Wat De Waal betreft blijkt maar weer dat mens en aap niet zo verschillen: ook wij categoriseren een gezicht sneller als mannelijk of vrouwelijk wanneer we de persoon in kwestie persoonlijk kennen en bekend zijn met zijn of haar gedrag en uiterlijke kenmerken.

De apenkenner plaatst zijn resultaten droogjes in een breder kader. “Of deze precieze resultaten gerepliceerd kunnen worden onder menselijke proefpersonen is nog onduidelijk. Dat zal verder onderzoek moeten uitwijzen.” Wat dat betreft hebben we waarschijnlijk een streepje achter op onze harige voorouders.

Bron:

F. de Waal & J. Pokorny, Faces and behinds: Chimpanzee sex perception, Advanced Science Letters (2008)

Meer over de Ig Nobelprijzen:

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 september 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.