Je leest:

Flauwvallen: een stempel op je leven

Flauwvallen: een stempel op je leven

Auteur: | 18 januari 2007

Dr. Nynke van Dijk promoveerde op een ongebruikelijk onderwerp: flauwvallen. Door veel artsen wordt het niet als ernstig gezien, terwijl vooral vrouwen een lagere kwaliteit van leven aangeven. Van Dijk heeft goed nieuws voor hen. Voor het eerst is een spierspanningsmanouvre waarbij de benen gekruist worden wetenschappelijk op effectiviteit onderzocht, en het blijkt te werken: een flauwte wordt voorkomen of uitgesteld.

Zodra iemand ineenzakt, breekt er al snel paniek uit. Wat zal het zijn? Mensen schieten het slachtoffer te hulp en willen 112 bellen. Is deze paniek allemaal echt nodig? Als degene gewoon flauwgevallen is, is het meestal niet ernstig. Maar ondanks dat deze persoon vaak binnen een minuut weer bij kennis is, kan flauwvallen tóch veel invloed hebben op het leven van deze persoon. Gelukkig zijn er manieren om het flauwvallen tegen te gaan.

Afgelopen najaar is dr. Nynke van Dijk gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam op haar onderzoek naar syncope, of zoals ze het zelf omschrijft als ‘aanvallen van bewustzijnsverlies’, ‘flauwvallen’ of ‘wegrakingen’. Ze deed onderzoek naar de diagnose, de behandeling en de kwaliteit van leven van deze groep patiënten.

Diagnose

Flauwvallen wordt tegenwoordig door veel artsen niet gezien als een verontrustende aandoening. Toch kan de ernst van deze aandoening variëren van relatief goedaardig (gewoon flauwvallen) tot zeer ernstig (hartafwijkingen). Doordat deze gevolgen zeer uiteenlopen is het voor zowel de arts als de patiënt zeer belangrijk dat een goede diagnose wordt gesteld. Uit het onderzoek van Van Dijk blijkt dat bij 63% van de patiënten, enkel en alleen aan de hand van gesprekken en lichamelijk onderzoek, de aandoening zeer goed vast te stellen is. Hartscans en andere aanvullende onderzoeken zijn daar niet bij nodig. Voor de artsen is de goede vaststelling van de aandoening een belangrijk resultaat, zeker nu het bekend is geworden dat één op de drie mensen ooit eens flauwvalt in het leven.

Risicofactoren voor flauwvallen:

- warme omgeving

- pijn

- onvoldoende eten

- zien van bloed / geprikt worden

- emoties

Problemen in de bloeddrukregeling

Flauwvallen wordt veroorzaakt door problemen in de bloeddrukregeling. Van Dijk legt uit dat er dan twee dingen gebeuren: “De bloeddruk gaat omlaag omdat je bloedvaten wijd open gaan staan en je hart langzamer gaat kloppen. Bij het flauwvallen zijn deze beide factoren betrokken, maar bij de ene patiënt wordt het meer veroorzaakt door de bloedvaten en bij de andere meer door het hartritme.”

Flauwvallen kan gezien worden als een beschermingsmechanisme van het lichaam. Doordat de bloeddruk daalt en de aderen verwijden, zakt het bloed naar de benen. Daardoor is er te weinig bloed en dus zuurstof bij de hersenen. Dat veroorzaakt een kort bewustzijnsverlies. De zwaartekracht zorgt er voor dat je op de grond valt, zodat het hoofd en het hart op dezelfde hoogte komen te liggen. Het hart hoeft dan minder hard te pompen om weer voldoende bloed bij de hersenen te krijgen. Zodra het zuurstofniveau in de hersenen weer voldoende is, kom je weer bij.

Onderzoek onder patiënten

Voor de onderzoeken die Van Dijk heeft uitgevoerd heeft ze gebruik gemaakt van verschillende vragenlijsten onder patiënten die wel eens flauwvallen, een nieuwe behandelingsmethode en het gecontroleerd laten flauwvallen van patiënten. Dit flauwvallen gebeurt in het laboratorium met een kanteltafeltest. In dit laatste onderzoek wordt de samenwerking getest tussen de hersenen en het hart, waarbij proefpersonen op een tafel worden geplaatst die voor 35 tot 60 minuten in een hoek van 60 graden gekanteld wordt. De arts onderzoekt dan aan de hand van een ECG (elektrocardiogram, hartfilmpje), de bloeddruk en klachten van de patiënt, of de samenwerking tussen hart en hersenen goed is. Indien dit niet het geval is, kan de arts medicijnen voorschrijven of in enkele gevallen een behandeling met een pacemaker.

Bij een kanteltafeltest worden proefpersonen op een tafel geplaatst die voor 35 tot 60 minuten in een hoek van 60 graden gekanteld wordt. Tegelijkertijd onderzoekt de arts of de samenwerking tussen hart en hersenen goed is.

Gevolgen van flauwvallen voor de patiënt

Het lijkt een simpele aandoening, doktoren vinden het geen groot probleem. “Doktoren sturen de mensen weer naar huis en zeggen: ‘Dit heb je nou eenmaal.’ Maar daar hebben patiënten niks aan.” Uit het onderzoek van Van Dijk bleek dat de kwaliteit van leven van patiënten die flauwvallen slechter was dan die van de gemiddelde Nederlander. Dat betekent dus dat deze ‘wegrakingen’ veel invloed hebben op de kwaliteit van leven. “Artsen zouden er veel meer aandacht aan moeten besteden en er serieuzer mee om moeten gaan. Patiënten hebben er wel echt last van.”

Volgens de promovenda is het daarom belangrijk dat aan de patiënt wordt uitgelegd wat ze hebben, omdat ze dit vaak niet snappen. Daarnaast is het belangrijk voor hen om te weten wat de risicofactoren zijn, zodat ze deze zoveel mogelijk kunnen vermijden. Voor de patiënten zelf is het ook fijn als iemand gelooft dat het ook echt een probleem is. De patiënt voelt zich hierdoor meer begrepen.

Nieuwe behandelingsmethode

Verschillende behandelingen tegen een lage bloeddruk werken matig, zoals pacemakers. Wat wel werkt zijn medicijnen tegen een lage bloeddruk, maar die veroorzaken juist vaak bijwerkingen. Van Dijk heeft daarom onderzoek gedaan naar zogenaamde spierspanningsmanoeuvres. Patiënten die een wegraking voelen aankomen, kruisen hun benen en spannen eventueel hun been- en buikspieren aan. Zowel de zittende als de staande methode zorgt ervoor dat de flauwvalreactie hierdoor verdwijnt of tijdelijk wordt uitgesteld. Door deze spierspanningsmanoeuvres verhoogt de bloeddruk, omdat er meer liters bloed per minuut worden rondgepompt door het hart.

Als je aanvoelt dat je gaat flauwvallen, kun je je benen kruisen terwijl je zit of staat. Eventueel kun je de been- en buikspieren aanspannen. De flauwvalreactie verdwijnt hierdoor, of wordt tijdelijk uitgesteld.

Voor veel mensen is een soortgelijke methode redelijk bekend. Bij deze traditionele methode moet de persoon het hoofd tussen zijn knieën stoppen, waardoor de bloedtoevoer naar het hoofd toeneemt. Het onderzoek naar de spierspanningsmethode van Van Dijk lijkt daarom niet heel speciaal. Het blijkt alleen dat de werking van deze spierspanningsmethode nooit geheel is onderzocht. Nu het bewezen is dat deze methode werkt, kan het volgens Van Dijk pas echt in de richtlijnen worden opgenomen voor de behandeling van dit soort patiënten.

Verschillen tussen patiënten

Bewustzijnsverlies komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Van Dijk denkt dat het verschil in bouw tussen beide seksen, de spiermassa en de grootte van het hart hiervoor verantwoordelijk zijn. Daarnaast kunnen ook de hormonen bij vrouwen invloed hebben op het flauwvallen.

Verder bleek dat rond het 15e levensjaar de frequentie van flauwvallen het hoogste was. Ondanks dat er voor dit onderzoek, uit ethische redenen, alleen patiënten deelnamen vanaf achttien jaar, konden de onderzoekers deze gegevens achterhalen door ook te vragen naar het verleden.

Flauwvallen komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Rond het 15e levensjaar is de frequentie van het flauwvallen het hoogst.

Kwaliteit van leven

Uit de verschillende onderzoeken is ook gebleken dat flauwvallen veel invloed heeft op het leven van de patiënt. De kwaliteit van leven onder deze patiëntengroep blijkt slechter te zijn, dan bij mensen die niet flauwvallen. Deze kwaliteit van leven werd gemeten door een vragenlijst over onder andere het emotioneel, fysiek en sociaal functioneren, maar ook de algemene en mentale gezondheid van de patiënt. Vrouwelijke patiënten hadden daarnaast ook nog eens een slechtere kwaliteit van leven dan mannen. Wat de oorzaak van deze slechte kwaliteit van leven is, is nog steeds onduidelijk. “Als je het aan mannen vraagt, dan zeggen ze dat vrouwen meer piepen. En vrouwen zeggen dat ze nou eenmaal meer problemen hebben of ervaren.”

Ook patiënten met recente klachten ervaren buiten de verwachtingen om een minder goede kwaliteit van leven. Van Dijk verwacht dat dit te maken heeft met de angst die mensen nog hebben. Ze weten nog niet goed wat het is en wanneer ze het gaan krijgen. Dit is anders voor ‘ervaren patiënten’ die weten: “Ik val flauw, ik lig, ik kom weer ben bij en ik ga verder.” Zij weten vaak dat er verder niet iets ernstigs aan de hand is.

Gelukkig verbetert de kwaliteit van leven bij de patiënten weer in de loop van de tijd. Een deel van deze mensen heeft het gevoel het flauwvallen meer onder controle te hebben, bij een deel gaat het ook gewoon over. Dankzij dit onderzoek is er voor de patiënten die flauwvallen en de behandelende artsen nu veel meer bekend geworden over dit moeilijk te onderzoeken ziektebeeld.

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Twente.
© Universiteit Twente, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 18 januari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.