Je leest:

Evolutie herhaalt zich

Evolutie herhaalt zich

Auteur: | 5 april 2012

Evolutie is niet puur toevallig en kan zich herhalen. Gisteravond vertelde paleontoloog en bestsellerschrijver Richard Fortey over zijn ideeën tijdens de tweede Hoboken-lezing in het Natuur Historisch Museum in Rotterdam.

Richard Fortey is bekend door zijn onderzoek naar de uitgestorven zeedieren trilobieten. Sinds hij als 14-jarige zijn eerste exemplaar vond, heeft hij er een enorme fascinatie voor.

“Trilobieten zijn familie van krabben, kreeften en insecten en er zijn ongeveer 50.000 soorten. 250 miljoen jaar lang overheersten ze de wereldzeeën. Totdat aan het einde van het Perm de zeeën giftig en zuurstofloos werden en er een uitsterfgolf van het zeeleven optrad. De trilobieten stierven uit, want leven op land konden ze niet”, vertelt hij tijdens de lezing.

Alhoewel Fortey het liefst een uur vol zou praten over zijn favoriete zeedieren, is het onderwerp van de Hoboken-lezing ‘Patterns in the history of life’. Dat hij het over patronen in de geschiedenis van het leven heeft komt voort uit wat hij noemt ‘de moeilijkheden’ van Darwin’s evolutietheorie.

“Darwin’s evolutietheorie suggereert dat ‘less improved forms’ uitstierven en dat evolutie dus altijd een verbetering van vormen oplevert. Maar dat is niet zo. Veel ontwerpen verschijnen in dezelfde omgeving steeds opnieuw, want eenzelfde levensstijl vereist een vergelijkbare morfologie. Kijk maar naar koraalriffen. Die zijn sinds het einde van het Precambrium keer op keer opnieuw verschenen. Evolutie kan zichzelf herhalen, met name na massa-extincties. Zo’n massa-extinctie reset de evolutieregels, zodat structuren voor en na een extinctie op dezelfde manier kunnen ontstaan. Dat zie je bijvoorbeeld ook bij bomen. It’s a trick to be a tree, but once you’ve learned it, you can do it over and over again.”

Tiktaalik wikimedia
Een reconstructie van Tiktaalik, een overgangsfossiel, dat duidelijk laat zien hoe vissen zijn geëvolueerd tot landdieren.
Wikimedia Commons
Logo rgb wvdw
Weekend van de Wetenschap logo

Het Natuurhistorisch Museum is deelnemer van het Weekend van de Wetenschap. Het Weekend van de Wetenschap is het podium van de toekomst. Diverse organisaties – bedrijven, instituten, onderzoeksinstellingen, universiteiten, musea en sterrenwachten – openen op 7 en 8 oktober 2017 hun deuren om bezoekers van jong tot oud de kans te geven de wereld van wetenschap en technologie live te beleven. Zij organiseren unieke en exclusieve activiteiten, zoals proefjes, experimenten, demonstraties, open dagen, tentoonstellingen en meer.

Iedereen is welkom om backstage te gaan bij de deelnemende organisaties. Kijk hier voor alle activiteiten tijdens het Weekend van de Wetenschap.

Overgangsvormen

Waar Darwin zich zorgen om maakte, vertelt Fortey, was dat veel bewijs dat hij voor zijn theorie wilde vinden, er toen niet was. “Zijn theorie beschrijft een geleidelijke evolutie van soorten, maar het fossiele bewijs daarvoor ontbrak. Inmiddels zijn veel van de gaten in het fossielebestand gevuld. Bijvoorbeeld met fossielen van dieren uit de overgangsperiode van het water- naar het landleven. Zo is er Panderichthys, een longvis waarvan het hoofd al leek op de eerste vierpotige dieren; de ‘vis met voeten’ Tiktaalik; en de Ichthyostega, een van de eerste amfibieën.”

Volgens Fortey is het dan ook zo dat if you look long enough, you’ll find evidence. Dat werd onlangs nog bewezen met de vondst van belangrijke fossielen uit Romer’s gap en vandaag schrijven wetenschappers in Nature over de vondst van een gigantische gevederde dino. “Die fossielen vormen een belangrijke stap in de overgang van land naar lucht. Een paar jaar geleden hadden mensen je nog uitgelachen als je had gezegd dat dinosauriërs veren hadden”, vertelt Fortey.

Koraalrif wikimedia
Koraalriffen van nu zien er niet veel anders uit dan miljoenen jaren geleden.
Wikimedia Commons

Wapenwedloop om intelligentie

Waar Darwin niet over durfde te beginnen, durft Fortey 153 jaar later wel. “Was het ontstaan van de intelligente mens een eenmalige toevalstreffer? Of komt dat voort uit de geschiedenis van het leven? Als de mens niet intelligent was geweest, waren dan bijvoorbeeld kraaien nog intelligenter geworden dan ze nu al zijn? Dat zijn interessante vragen, maar helaas kunnen we die onmogelijk beantwoorden. Daar heb je een tijdmachine voor nodig zodat je de toekomst in kunt gaan. Wat ik denk is dat er een wapenwedloop is geweest rondom intelligentie. Wie is er slimmer, de jager of de prooi? Door de interactie tussen organismen is de algehele intelligentie opgekrikt.”

Fortey besluit zijn lezing met een opmerking waar het publiek over na mag denken. “Wij zijn het resultaat van 3,5 miljard jaar evolutie en we zijn hard op weg om zelf de zesde grote massa-extinctie te veroorzaken. Er verdwijnen nu sneller soorten dan sinds de laatste extinctie toen de dinosauriërs uitstierven. Met die gedachte laat ik jullie hier achter.”

Bron:

  • Lezing Richard Fortey, 4 april 2012, Natuur Historisch Museum Rotterdam

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 april 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.