Je leest:

Europese Ministers willen ITER-beslissing vóór juli

Europese Ministers willen ITER-beslissing vóór juli

Europese Ministers willen de onderhandelingen over de locatie van het internationale kernfusie-project ITER vóór juli tot een einde brengen. Dan zou men nog dit jaar aan de bouw van de reactor kunnen beginnen.

Europese Ministers willen de onderhandelingen over de locatie van het internationale kernfusie-project ITER vóór juli tot een einde brengen. De Luxemburgse Minister voor Onderzoek, Francois Biltgen, zei dit maandag jongstleden na afloop van een vergadering van de Europese Raad van Ministers voor Concurrentiekracht. Luxemburg zit tot 1 juli de Europese Unie voor, waarna het voorzitterschap aan Groot Britannië wordt overgedragen.

De keuze gaat tussen de Europese locatie Cadarache (Frankrijk), en het Japanse Rokkasho-Mura. “In november 2004 heeft de Europese Raad voor Concurentiekracht een fundamentele beslissing genomen over het te volgen tijdspad, en volgens dat tijdspad moet het werk aan ITER beginnen vóór het einde van dit jaar.”, aldus Biltgen. “Als we dat willen, moet een definitief besluit worden genomen tijdens het Luxemburgs voorzitterschap.”

De twee overgebleven lokaties voor ITER: Rokkasho-mura in Japan (links) en het Zuid-Franse Cadarache (rechts). bron: www.iter.orgKlik op de afbeelding voor een grotere versie.

Janez Potocnik, de Europese Commissaris voor Onderzoek, voegde hieraan toe: “We moeten niet vergeten dat we op de locatie van Cadarache willen beginnen met bouwen in de loop van dit jaar.” Als we ons beseffen dat we de helft van het jaar nodig hebben om voorbereidingen te treffen, moeten we snel een oplossing vinden. […] Hoewel ik tot het laatst mogelijke moment een zes-partijen overeenkomst zal nastreven, ben ik er ook van overtuigd dat de oplossing met het grootst mogelijke aantal partners snel gevonden moet worden, dat wil zeggen, vroeg genoeg om vóór het einde van het jaar met de constructie te beginnen."

Tijdens de Concurrentiekracht-raadsvergadering op 7 maart heeft Potocnik verslag uitgebracht over de voortgang van de ITER-onderhandelingen. De Raad zal de onderhandelingen opnieuw bespreken op haar volgende bijeenkomst op 18 april. Tijdens de Raadsvergadering op 26 november 2004 werd reeds het besluit genomen dat Europa in het uiterste geval met minder partners door wil gaan.

Potocnik bracht op 3 maart een bezoek aan de Joint European Torus (JET), gelegen te Culham, Engeland. Tijdens zijn bezoek sprak hij in sterke bewoordingen steun uit voor de Europese candidaat-locatie voor ITER, het Franse Cadarache. “De EU heeft geen enkele moeite gespaard, en heeft Japan een aanbod gedaan dat in alle aspecten vergelijkbaar is met het Japanse voorstel.”, zei Potocnik. “Met technische discussies komen we nu niet verder. Ik heb onze Japanse partners voorgesteld om bij elkaar te gaan zitten en een aanvaardbaar compromis te vinden op hoog politiek niveau. In het belang van de ontwikkeling van fusie-energie. Deze suggestie is niet opgepakt.”

Vorige week vrijdag verwierp Japan deze oproep van Potocnik. “Politiek overleg op hoog niveau zou geen zin hebben. Als we onder druk zulk overleg voeren, zouden we hoogstens een impasse bereiken.”, aldus Satoru Ohtake, directeur van het fusieprogramma van het Japanse Ministerie voor Wetenschap en Technologie. Tijdens een bezoek aan Brussel vorige maand zei hij: “Wij zijn vastbesloten om ITER te huisvesten, en de EU is dat ook. Daarom blijken deze onderhandelingen erg moeilijk.” Verder zei hij dat als de impasse voortduurt “het opgooien van een muntje of het trekken van lootjes serieus de vreedzaamste, beste en enige manier zou kunnen zijn om dit probleem op te lossen.”

Schets van de ITER-reactor. Onderin de tekening een blauw poppetje dat een medewerker voorstelt – ITER is reusachtig! Door de enorme inhoud is een goede balans tussen energieopbrengst en afkoeling mogelijk. Groter is bij fusie-reactoren efficiënter. ITER is de eerste reactor die meer energie op zal leveren dan nodig is om de kernreacties in zijn binnenste in stand te houden. bron: www.iter.orgKlik op de afbeelding voor een grotere versie.

ITER is een grootschalig internationaal wetenschappelijk en technologisch project met als doel om de volgende grote stap te zetten om kernfusie als schone, veilige en onuitputtelijke energiebron te ontwikkelen. ITER zou in 2014 van start moeten gaan. De bouwkosten van ITER bedragen 4.7 miljard Euro gedurende tien jaar, en een zelfde bedrag wordt voorzien voor twintig jaar bedrijf. Van de totale bouwkosten van ITER gaat naar verwachting 80% naar de industrie. Het land dat ITER huisvest kan zo’n duizend tot tweeduizend hooggekwalificeerde wetenschappers verwachten, en vele duizenden banen in de komende dertig jaar. De onderhandelingen rond het project worden gezien als een testcase voor grootschalige internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie.

Kernfusie is het proces waarbij lichte atoomkernen samensmelten tot zwaardere, en het is de energiebron van de zon en de sterren. Het wereldwijde fusie-onderzoeksprogramma is erop gericht om binnen 35 jaar een fusie-elektriciteitscentrale te ontwikkelen. Fusie kan dan in de tweede helft van deze eeuw gaan voorzien in een deel van de wereldenergiebehoefte.

ITER haalt zijn energie net als de zon uit waterstoffusie. Bij voldoende hoge druk en temperatuur versmelten een deuterium- en een tritiumkern (deuterium is waterstof met een extra neutron in de kern, tritium heeft twee extra neutronen) tot een heliumkern; er komt ook een los neutron vrij. De heliumkern en het neutron zijn samen net iets lichter dan de twee waterstofisotopen waaruit ze ontstonden: het massaverschil komt vrij als energie in de vorm van licht en hitte. Einstein’s bekende formule E = mc2 vertelt hoeveel energie er vrijkomt: de verdwenen massa maal het kwadraat van de lichtsnelheid. Omdat de lichtsnelheid extreem hoog is (300.000 km/s), levert zelfs de omzetting van kleine brokjes massa al een enorme hoeveelheid energie op. Kernfusie gaat echter niet vanzelf: het proces loopt pas bij een zeer hoge temperatuur. Op aarde is een temperatuur van 150 miljoen graden nodig. Een heet gas van die temperatuur wordt met een sterk magneetveld opgesloten in een ringvormig vat, de zogenaamde Tokamak. ITER is ook een Tokamak. bron afbeelding: www.fusie-energie.nl

Meer weten:

Dit artikel is een publicatie van Stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM).
© Stichting Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 maart 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.