Je leest:

Erosie rivier gelijk aan gletsjer

Erosie rivier gelijk aan gletsjer

Auteur: | 25 augustus 2009

Erosie maakt het landschap een kopje kleiner. Wetenschappers becijferden dat gletsjers daar zeer bedreven in waren. Nu blijkt dat rivieren net zo snel eroderen. Op langere tijdsschaal neemt de erosiesnelheid van gletsjers zelfs dramatisch af. Een laatste resultaat van het onderzoek van Koppes en Montgomery is dat ook mensen flinke erosie veroorzaken.

Beeld je hoge pieken met daarop schurende gletsjers en kabbelende bergriviertjes in en bedenk waar snellere erosie optreedt. Lang dachten ook wetenschappers dat erosie door gletsjers veel sneller ging dan erosie door rivieren. Nieuw onderzoek van de Nederlandse Michele Koppes en de Amerikaan David Montgomery gepubliceerd in Nature Geoscience zet deze theorie op zijn kop. Gletsjers en rivieren eroderen verrassend genoeg namelijk ongeveer even snel, zeker op tijdsschalen van miljoenen jaren.

Het einde van diverse gletsjers.
Michele Koppes

Erosie door gletsjers en rivieren

Eerder onderzoek liet zien dat erosiesnelheden van gletsjers 1-10 maal sneller zouden zijn dan die van rivieren bij bekkens van gelijke grootte. In het kustgebergte van Alaksa is de erosie door gletsjers zelfs 10 mm per jaar, terwijl het gebergte slecht 1-4 mm per jaar omhoog komt. Netto erosie dus. Verder werd een paar weken geleden bekend dat de hoogte van de sneeuwlijn bepaalt hoe hoog een gebergte kan worden. Genoeg om te stellen dat erosie door gletsjers belangrijk is.

Waar de gletsjer stopt, begint de rivier, die sediment uiteindelijk in de oceaan brengt. Maar hoe snel eroderen rivieren werkelijk? Eerder onderzoek liet ook al zien dat erosiesnelheden oplopen tot meer dan 10 mm per jaar voor rivieren in twee gebieden: het Himalayagebergte en in Taiwan. Koppes en Mongomery hebben een enorme database van erosiesnelheden van gletsjers en rivieren over de hele wereld verzameld en geanalyseerd.

Zij ontdekten bijvoorbeeld dat de snelste erosie optreedt bij vulkanen die recent actief waren en na stormen en aardbevingen. Hier komt namelijk snel veel vrijliggend sediment beschikbaar. Dit zijn echter meestal uitzonderingen. Het belangrijkste resultaat is het volgende: in gebergtevormende gebieden zijn de erosiesnelheden van gletsjers en rivieren gelijk. Anders dan werd gedacht op basis van eerder onderzoek.

Rivieren in berggebieden: snelle afvoer van sediment naar lagergeleden gebieden.
Michele Koppes

Reis door de tijd

De genoemde erosiesnelheden gaan over het nu. De onderzoekers namen echter ook het verleden mee in hun studie. Ze ontdekten dat de erosiesnelheden van gletsjers juist afnemen op langere tijdschalen. In de afgelopen tientallen jaren was de erosiesnelheid soms wel 100 mm per jaar, maar op een tijdschaal van miljoenen jaren is de erosiesnelheid slechts 1 mm per jaar. Een honderdvoudige afname dus.

Koppes en Montgomery denken dat de huidige, snelle erosie een gevolg is van de landschapsverandering door de vele smeltende gletsjers. Een tijdelijk fenomeen dus. Wat er gebeurt is dat er meer water tot op de bodem onder het ijs komt waardoor de gletsjers sneller ‘glijden’ en dus meer sediment verplaatsen. De erosiesnelheid van rivieren blijft daarentegen constant door de tijd heen.

Menselijke invloed

Niet alleen rivieren en gletsjers verplaatsen enorme hoeveelheden sediment. Ook de mens kan er wat van. In landbouwgebieden is de erosie even snel volgens de onderzoekers. In de afgelopen duizenden jaren verdween er daarom steeds meer sediment van het land naar de oceaan zoals bijvoorbeeld vruchtbare landbouwgrond.

De extra afvoer van sediment naar lagergeleden gebieden door gletsjersmelt en menselijke activiteiten is wellicht een extra steuntje in de rug voor gebieden die onder dreigen te lopen als de gevreesde zeespiegelstijging doorzet.

De Rijn bij het Zwitserse Schaffhausen heeft hier nog een kleine waterval. In Nederland is het stijgings- of dalingspercentage van het land te klein voor watervallen. De hogere energie van de Rijn in Zwitserland zorgt ervoor dat grofkorreliger sediment vervoerd kan worden.

Referentie:

Koppes & Montgomery, 2009. The relative efficacy of fluvial and glacial erosion over modern-to-orogenic timescales. Nature Geoscience (online publikatie).

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 augustus 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.