Je leest:

Er is leven na de dood van ruimtetelescoop Hubble

Er is leven na de dood van ruimtetelescoop Hubble

Auteur: | 1 juli 2006

De opvolger van de ruimtetelescoop Hubble heeft al een naam: Webb. De lancering staat gepland voor 2013. De nieuwe kijker moet meer inzicht geven in de oorsprong van sterren en sterrenstelsels en de evolutie van het heelal.

Op het kantoor van Matt Mountain, de nieuwe directeur van het Space Telescope Science Institute in Baltimore, hangt het afscheidscadeau van zijn vorige baan: een grote poster van de Gemini-telescoop, voorzien van een paar dozijn handtekeningen. Tien jaar lang zwaaide Mountain de scepter over het Gemini Observatory op Mauna Kea, Hawaii, en het personeel zag hem in september met lede ogen naar het Amerikaanse vasteland vertrekken. Zelf had hij er ook wel wat moeite mee, geeft hij eerlijk toe. ‘Je krijgt niet vaak de kans om een grote sterrenwacht helemaal vanaf de grond op te bouwen, zoals ik met Gemini heb kunnen doen.’

Matt Mountain.

Toch was de overgang naar het Space Telescope Science Institute (STScI) niet zo groot. Vanwege zijn ervaring met infraroodastronomie was Mountain al geruime tijd de ‘telescope scientist’ van de James Webb Space Telescope (JWST), de opvolger van Hubble. Ook de James Webb-telescoop wordt straks vanuit Baltimore gerund, dus toen Mountain werd gevraagd om te solliciteren op de baan van directeur, hoefde hij niet heel lang na te denken. Bijkomend punt was dat zijn vrouw en kinderen het op het afgelegen Hawaii inmiddels wel gezien hadden.

Een makkelijke baan is het niet, geeft hij toe. Zijn voorganger, Steven Beckwith, kreeg de ‘Hubble Wars’ op zijn bord: de strijd met NASA-topman Dan Goldin over het voortbestaan van de Hubble Space Telescope, die in 1990 werd gelanceerd, en zijn voortbestaan te danken heeft aan dure periodieke onderhoudsvluchten. Mountains grootste uitdaging is het om straks een natuurlijke overgang te bewerkstelligen van Hubble naar Webb, en om de astronomische gemeenschap te overtuigen van het belang van de nieuwe, peperdure telescoop. ‘Er zijn sterrenkundigen die liever veel kleine telescopen lanceren dan één grote,’ zegt hij.

Het voortbestaan van Hubble, in elk geval tot 2012, lijkt overigens gegarandeerd. Vlak voordat Mountain zijn kantoor in Baltimore betrok, werd NASA-baas Goldin opgevolgd door Mike Griffin, die de beslissing van zijn voorganger om geen onderhoud aan Hubble meer te plegen prompt terugdraaide. Vooropgesteld dat de shuttlevlucht van vandaag succesvol verloopt, ziet het er naar uit dat de vijfde onderhoudsvlucht naar de Hubble Space Telescope eind 2007 kan plaatsvinden. Er worden dan twee nieuwe, grote instrumenten geplaatst, en de ruimtetelescoop krijgt nieuwe gyroscopen en batterijen. Daarmee moet hij weer vijf jaar vooruit kunnen.

De Hubble Space Telescope werd in april 1990 door het ruimteveer discovery gelanceerd. bron: NASA

Hoewel de Webb-telescoop te kampen heeft met budgetoverschrijdingen en vertragingen, ziet het er volgens Mountain naar uit dat de lancering in 2013 kan plaatsvinden. Dat betekent dat er zo goed als zeker geen ‘gat’ valt tussen de dood van Hubble en de lancering van Webb – dat zou een desastreuze invloed hebben op de continuïteit van het astronomisch onderzoek. Met een spiegelmiddellijn van 6,5 meter is de Webb-telescoop veel groter en gevoeliger dan Hubble. Hij zal voornamelijk onderzoek doen aan de oorsprong van sterren en sterrenstelsels, aan de prille evolutie van het heelal, en aan planeten bij andere sterren. Mountain: ‘Met Webb vinden we mogelijk de eerste aanwijzingen van methaan, water of zuurstof in de dampkring van een exoplaneet.’

De James Webb Space Telescope (genoemd naar een voormalig NASA-directeur) kijkt niet in zichtbaar licht, maar op infrarode golflengten. Toch wordt hij algemeen gezien als de opvolger van Hubble, en ook het grote publiek zal niet teleurgesteld worden. ‘JWST levert fantastische foto’s op, dus dat is geen probleem,’ aldus Mountain. ‘Die PR-functie is van zeer groot belang: NASA heeft het grootste deel van de politieke steun voor het wetenschappelijk ruimteonderzoek te danken aan de publieke belangstelling voor de Hubble-resultaten.’

Dat de nieuwe ruimtetelescoop minstens vierenhalf miljard dollar kost (inclusief tien jaar gebruik), en daarmee verreweg het duurste sterrenkundige instrument in de geschiedenis wordt, daar zit Mountain niet zo mee. ‘Volgens de nieuwe rekenmodellen die NASA hanteert zou de Hubble Space Telescope op zevenenhalf miljard uitkomen, na inflatiecorrectie. En een relatief klein instrument als SOFIA [een infraroodtelescoop aan boord van een omgebouwd vliegtuig – GS] komt al op 2,6 miljard. Het is een onderdeel van mijn taak om mensen te leren hier objectiever naar te kijken.’

Met de nieuwe James Webb Space Telescope gaan sterrenkundigen in infrarood licht kijken naar de zogenaamde ‘Dark Ages’ aan het begin van het heelal. Voorheen was geen enkele telescoop krachtig genoeg om zo ver weg en dus zo ver teurg te kijken. bron: NASA

Overigens richt Mountain zijn blik ook op de verre toekomst, voorbij Hubble en Webb – ‘dat is natuurlijk ook de taak van een directeur,’ zegt hij. Zo heeft hij voor komend najaar een bijeenkomst op het Space Telescope Science Institute belegd met als thema ‘Astrophysics enabled by the return to the moon’. NASA’s plannen om opnieuwe bemande vluchten uit te voeren naar de maan kunnen volgens Mountain van belang blijken te zijn voor sterrenkundig onderzoek. ‘Vergeet niet dat de Hubble-telescoop er ook nooit was gekomen zonder de infrastructuur van het spaceshuttleprogramma,’ zegt hij. ‘Als NASA die maan-infrastructuur gaat bouwen, zou het buitengewoon naïef zijn om daar geen gebruik van te maken.’

Dat betekent dat een toekomstige reuzentelescoop op de maan misschien ook wel vanuit Baltimore zal worden bestuurd. Mountain: ‘De raketten die nu op de tekentafel liggen, zijn groot genoeg om een 6-meter telescoop mee te lanceren, zonder dat de spiegel opgevouwen hoeft te worden zoals bij de JWST het geval is.’ Dat Mountain tegen die tijd nog in Baltimore zetelt, lijkt echter onwaarschijnlijk. ‘Ik hoop in elk geval aan te blijven tot JWST gelanceerd wordt,’ zegt hij. ‘Een Gemini-achtige telescoop in een baan om de zon – iets mooiers kan ik me nauwelijks voorstellen.’

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Allesoversterrenkunde.nl.
© Allesoversterrenkunde.nl, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 juli 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.