Je leest:

EPO-doping in toom

EPO-doping in toom

Auteur: | 16 september 2000

Sporters gebruiken steeds weer nieuwe dopingmiddelen om controles te omzeilen. In deze wapenwedloop is de laatste slag voor de controleurs, want recombinant humaan EPO, de troef van de frauderende sporter, is nu toch aantoonbaar. De Olympische Spelen in Sydney kunnen ‘schoon’ blijven.

Halverwege de jaren tachtig ontwikkelden biotechnologen een medicijn dat zich zou ontpoppen tot de ideale doping: erytropoëtine, kortweg EPO. Het is een peptidehormoon dat de nieren maken om de aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg (erythropoiese) te stimuleren. Patiënten met bloedarmoede vanwege nierproblemen zijn gebaat bij het hormoon.

Sporters ook, zo bleek al snel. Rode bloedcellen vervoeren zuurstof met behulp van hemoglobine-moleculen. Actieve spieren hebben veel zuurstof nodig. Bij fysieke inspanning geven de nieren meer EPO af zodat het aantal rode bloedcellen stijgt en de zuurstof-toevoer toeneemt. Als een sporter enige weken EPO slikt, dan verbetert zijn conditie voor maanden. Het lichaam maakt meer rode bloedcellen aan, dat leidt tot wel 10% betere prestaties van de sporter. Zowel de hoeveelheid hemoglobine in het bloed als de zuurstofopname capaciteit vanhet lichaam gaan omhoog. De Tour de France van 1998 werd berucht vanwege het vele EPO-gebruik.

Een indicatie voor EPO-gebruik is het aantal rode bloedcellen. Dat wordt uitgedrukt als een percentage van het totale bloedvolume, de hematocrietwaarde. Een waarde van meer dan 50% suggereert EPO gebruik. Als een sporter die waarde overschrijdt, dan wordt hij op non-actief gesteld vanwege ‘gezondheidsredenen’ en laadt hij de verdenking van dopinggebruik op zich.

Verschillende suikerketens

Tot voor kort was die beschuldiging niet hard te maken, omdat het recombinante humane EPO niet van natuurlijk EPO te onderscheiden was. Het aantonen van EPO in bloed of urine zei niets omdat de 165 aminozuren van het recombinante EPO praktisch identiek zijn aan die van het natuurlijke hormoon. Het enige onderscheid schuilt in de glycosilering. Aan het natuurlijke hormoon zijn andere suikerketens gekoppeld dan aan de recombinante versie.

Op basis van dat verschil hebben Franse onderzoekers een detectie-methode ontwikkeld. Een urinemonster loopt over een elektroforese-gel meteen oplopende zuurgraad. De aangehechte suikerketens zijn negatief geladen, maar door de oplopende pH nadert die lading steeds dichter tot nul. Bij de pH waar EPO zijn isoelektrisch punt bereikt (waar de lading nul is), heeftde elektrische kracht geen vat meer op het molecuul en komt het hormoon tot stilstand. Het isoelektrisch punt verschilt voor de suikerketens van EPO en rhEPO, daardoor stoppen beide stoffen op een andere plaats op de gel. De varianten zijn dan scheidbaar.

Sherlock Holmes

Deze manier van opsporen is echter erg duur. Het alternatief presenteerden Australische onderzoekers in Heamatologica van juni 2000. Het is een Sherlock Holmes-achtige methode, waarbij een aantal verschillende bloedparameters in een model wordt gestopt.

‘Het model is een gewogen index van een aantal bloedeigenschappen, onder andere de grootte en het aantal jonge rode bloedcellen, de reticulocyten. Door de gegevens van tientallen bloedmonsters in te voeren in het model, kon het wiskundig zo worden opgebouwd dat het met de juiste drempelwaarde EPO-gebruikers eruit pikt en geen vals positieven voorspelt’, legt internist en EPO-deskundige J. Marx van het Universitair Medisch Centrum Utrecht uit.

Andere factoren in het model zijn de hematocrietwaarde, de hoeveelheid EPO in het bloed, het aantal volwassen rode bloedcellen en de hoeveelheid transferrine-receptoren. Rode bloedcellen maken deze receptor aan om ijzer uit het bloed op te kunnen nemen.

Afzonderlijk leveren deze parameters niets op, maar slim opgeteld in het Australische model verklappen ze of een sporter EPO heeft gebruikt. Van het model bestaan twee varianten, het OFF-model, dat het gebruik voorspelt tot drie weken voor de test, en het ON-model, dat een positieve uitslag geeft bij bloeddoping tot enkele dagen terug. Het verschil tussen de varianten berust op het aantal en de aard van de erin opgenomen bloedparameters.

Juridische onvolkomenheid

In principe betekenen de nieuwe tests het einde van EPO als ondetecteerbare doping, aldus Marx. ‘Maar omdat het indirecte, Australische model waarschijnlijk juridisch niet hard genoeg is, moet na de bloedtest alsnogde Franse urinetest worden gedaan. Maar dan heeft een sporter ook geen schijn van kans meer’, zegt de EPO-deskundige.

Helaas betekent deze juridische onvolkomenheid dat het (lange termijn) OFF-model niet gebruikt kan worden om doping aan te tonen. EPO verdwijnt binnen enkele dagen uit het lichaam. Als het OFF-model zegt dat een sporter twee weken geleden EPO gebruikte, dan kan die EPO niet meer aangetoond worden in de urine. De juridisch noodzakelijke bevestiging via de Franse test is dan niet meer mogelijk. Het IOC heeft dan ook besloten alleen de (korte termijn) ON-test in te zetten.

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 september 2000

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.