Je leest:

En de wereld kleurt mee

En de wereld kleurt mee

Auteur: | 12 juli 2012

Wat zie je als je een boek leest? Of een rekensom maakt? Meestal gewoon tekens en letters die voor jou een betekenis hebben. Maar voor sommige mensen, geboren met de neurologische eigenaardigheid die synesthesie heet, wordt die ervaring verrijkt met het zien van kleuren. Uit nieuw Nederlands onderzoek blijkt dat ook niet-synestheten deze gewilde eigenschap misschien kunnen aanleren. Een beetje dan.

Dat ontdekten psychologe Olympia Colizoli en haar collega’s van de Universiteit van Amsterdam. Zij lieten niet-synesthetische studenten gekleurde boeken lezen, waardoor ze in hun dagelijks leven vaker kleuren voor zich zagen als ze aan tekst dachten.

Een synestheet ontdekt sneller bijzondere patronen omdat hij of zij kleuren koppelt aan bepaalde symbolen of ervaringen.
Wikimedia Commons

Wenselijk

Hoewel synesthesie als een afwijking wordt gezien, is deze vermenging van zintuigen voor de eigenaar vaak een zegening. Wanneer je een tekst of een rekensom koppelt aan kleuren of geuren, kan je hem beter onthouden; een beetje zoals de manier waarop de meeste mensen direct herinneringen ophalen zodra ze een bekende geur oppikken.

De natuurkundige Richard Feynman was ook een synestheet: “Als ik formules zie, zie ik de tekens in kleuren – ik heb geen idee waarom.” Het maakte voor hem de wiskunde achter natuurkundige formules makkelijker om te begrijpen. Dat zijn studenten zonder deze eigenschap de formules konden bevatten, vond hij knap.

“Tijdens colleges of lezingen krijgen we vaak de vraag of je synesthesie kan leren”, aldus de Nederlandse onderzoekers. Dat is in het verleden wel eens geprobeerd door andere wetenschappers, met gemengde resultaten. Proefpersonen blijken wel enige mate van kleurassociaties te kunnen leren, maar zien het nooit zo levendig als echte synestheten, iets wat is bevestigd door hersenscans.

Terugkerende kleuren

Colizoli en haar collega’s rekruteerden 15 flink gemotiveerde proefpersonen. Ze trainden hen om letters met kleuren te associëren: allemaal kregen ze boeken te lezen met daarin letters die in kleur waren gedrukt. Groen voor bijvoorbeeld de letter ‘a’, en oranje voor ‘t’.

Vervolgens moesten de deelnemers enkele testjes doen waarvan bekend is dat synestheten er anders op presteren. Dat zijn kleine experimenten waarbij je iemands associatie tussen kleuren en tekst kan meten. Zo moet je als proefpersoon bijvoorbeeld snel beslissen in welke kleur een letter is gedrukt, ook wel bekend als de Stroop-taak. Bij een synestheet gebeurt er dan iets speciaals: als de letter in een kleur is gedrukt die ze gewend zijn om te zien, reageren ze snel. Als het een kleur is waaraan ze niet gewend zijn, reageren ze langzaam. Daarnaast moesten de proefpersonen aangeven in hoeverre ze synesthetische ervaringen beleefden in het dagelijks leven.

De proefpersonen bleken na het lezen van de kleurige boeken meer te presteren als synestheten in bovenstaande testjes. En, gemiddeld genomen, was dat effect voor de hele groep proefpersonen groter naarmate de deelnemers aangaven in het dagelijks leven vaker kleuren te zien als ze aan letters dachten.

Met andere woorden: de mensen die het meest in de buurt kwamen bij wat je een synesthetische belevenis kan noemen, bleken zich tijdens de tests ook iets meer als een synestheet te presteren.

De kleuren missen

Maar, zo benadrukt Colizoli, die vondst is slechts een gemiddelde: het betekent niet dat iedereen die goed was in de test ook veel meer synesthetische ervaringen beleefde.

Echte synestheten werden de proefpersonen helaas niet. Er waren wel wat positieve ervaringen gemeld die erop lijken. Veel deelnemers vonden het lezen in kleuren prettiger dan normaal, en zeiden dat ze de gekleurde tekst sneller konden lezen dan teksten zonder kleur. Echter, een beetje synestheet van dit type ziet juist bij alledaagse tekst kleuren verschijnen, ook al zijn de letters gewoon zwart gedrukt. Colizoli’s proefpersonen beleefden dat niet. De psychologe voegt eraan toe: “Veel lezers zeiden dat ze bij het lezen van normale teksten de kleuren hebben gemist.”

Colizoli wil met haar onderzoek meer kennis opdoen over hoe iemand een synestheet wordt. Want ook al is de eigenschap grotendeels genetisch bepaald, is het wel nodig dat iemands hersenen tijdens het opgroeien in een bepaalde cultuur van taal, wiskunde en kalenderdagen (wel eens van blauwe maandagen gehoord?) speciale verbindingen maken zodat je er ook kleuren bij ziet.

Zie ook

Meer over synesthesie

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/synesthesie.atom", “max”=>"5", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 juli 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.