Je leest:

Eiwit past op meerdere manieren in de puzzel

Eiwit past op meerdere manieren in de puzzel

Auteur: | 11 juni 2003

P300 is een eiwit dat een hele belangrijke rol speelt in de celdeling en het tot uiting komen van onze erfelijke informatie. Joost Martens, NWO-promovendus aan het Leids Universitair Medisch centrum (LUMC), heeft ontdekt dat dit eiwit echter op meerdere manieren aan het DNA kan binden; een belangrijke ontdekking die kan leiden tot een beter begrip van kanker.

DNA (DesoxyriboseNucleïne Zuur) zit in bijna elke cel en bevat alle erfelijke informatie; niet alleen van die ene cel, maar vaak ook van het hele organisme. DNA is daarmee als het ware “de blauwdruk” van een organisme. Het spreekt dan ook voor zich dat deze blauwdruk vaak tot op de letter uitgevoerd dient te worden, anders kunnen zich de meest verschrikkelijke “procesfouten” in de cel voordoen. De ziekte kanker is een heel bekend voorbeeld van zo’n “procesfout”.

Het p300-eiwit is (samen met het enzym RNA-polymerase) betrokken bij de vertaling van de erfelijke informatie van DNA naar RNA. Als DNA de “blauwdruk” is van een cel, dan is RNA de “werkorder”: RNA geeft de erfelijke informatie zoals deze ligt opgeslagen op het DNA door aan de eiwitten die “uitvoeren” wat er in deze erfelijke informatie beschreven staat.

Promovendus Joost Martens ontdekte dat dit eiwit op verschillende manieren en aan verschillende plaatsen op het DNA kan binden. Zo helpt het p300-eiwit het enzym RNA-polymerase om het juiste stuk DNA te kopiëren. Deze kennis is van belang voor een beter begrip van het ontstaan van kanker.

Afb. 1: NWO-onderzoekers ontrafelden de rol van het eiwit p300 bij het vertalen van DNA naar RNA. Eerst wordt RNA-polymerase (oranje “bol”) naar het DNA (“grijze streng”) gebracht. Vervolgens komt p300 (“blauwgrijze ovaal”) er naartoe. Dit eiwit verandert de histonen (histonen spelen een rol bij het “inpakken” van DNA) door er een acetylgroep aan te hangen; hierdoor raakt het DNA “ontrafeld” en kunnen p300 en RNA-polymerase het DNA beginnen te vertalen naar RNA.

Ook blijkt het eiwit p300 deel te kunnen uitmaken van verschillende complexen met een eigen samenstelling van eiwitten. Deze eiwitcomplexen brengen p300 naar de juiste plek op het DNA. Daar zorgt het eiwit dat het enzym RNA-polymerase het DNA goed kan aflezen.

Een nieuwe techniek, chromatine-immuno-precipitatie (ChIP), bracht in beeld hoe het p300-eiwit naar de juiste DNA-elementen werd gebracht en welke andere factoren daarbij betrokken zijn. De nieuwe techniek maakt in levende cellen een chemische verbinding tussen eiwitten en DNA. Vervolgens bekijken de onderzoekers aan welk stukje DNA het eiwit op een bepaald moment bindt.

Het p300-eiwit is van verschillende markten thuis. Niet alleen leidt het eiwit het vertaalenzym naar de juiste plaats, het zorgt er tevens voor dat het DNA op het juiste moment wordt zodat het RNA-polymerase-enzym het kan aflezen. DNA zit namelijk meestal verpakt in een ontoegankelijke structuur die naast het DNA bestaat uit een specifiek soort eiwitten; de histonen.

Er zijn sterke aanwijzingen dat het p300-eiwit een rol speelt bij het ontstaan van kanker. Bindingen van lichaamsvreemde eiwitten aan het p300 kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat de celgroei ongecontroleerd door gaat. Een andere aanwijzing is dat in verschillende menselijke tumoren de erfelijke informatie voor dit eiwit gemuteerd zijn. Kanker, of verstoorde celgroei, is het gevolg van een verandering in de aanmaak van RNA. Vandaar dat het bestuderen van de vertaling van DNA in RNA, en de rol die p300 daarbij speelt, een belangrijk onderdeel uitmaakt van het kankeronderzoek.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 juni 2003

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.