Je leest:

Eilandje varen naar Amerika

Eilandje varen naar Amerika

Auteur: | 16 december 2007

Om zich van Afrika en Europa uit te breiden naar het Amerikaanse continent heeft de mens moeten wachten op een landbrug in het noorden. Apen maakten de oversteek miljoenen jaren eerder, via kleine drijvende eilandjes. Dat blijkt uit de ontdekking dat er ook wormhagedissen bij waren.

Wormhagedissen, schubreptielen zonder poten, zijn 40 miljoen jaar geleden op drijvende eilandjes van Afrika naar Amerika gelift. Dat volgt uit DNA-onderzoek aan soorten van beide continenten, afgelopen week gepresenteerd in Biology Letters. Niet eerder was bekend dat ondergronds levende soorten zich via de oceaan hebben verspreid.

Wormhagedissen

De naam zegt het al: familie van de hagedis, maar niet zo’n snelle renner. Bijna alle wormhagedissen zijn pootloos en graven zich net als wormen in de bodem in. Ze zijn blind, ook al hebben sommige soorten rudimentaire ogen: ogen waar ze niet mee zien, maar die het bewijs vormen dat ze afstammen van een soort die wel zicht had. Hun huid is glazig als van een worm, maar bezit wel degelijk schubben. Samen met de onderordes van de slangen en de hagedissen valt de onderorde van de wormhagedissen dan ook binnen de orde Squamata: schubreptielen.

Te klein DNA verschil

Omdat wormhagedissen blind zijn en zich liefst niet boven de grond wagen, is aangenomen dat de groep zich een weg van Afrika naar Amerika groef toen deze werelddelen nog aan elkaar vast zaten. Dat is zo’n honderd miljoen jaar geleden gebeurd. Tot die tijd was de wereld verdeeld in twee grote landmassa’s: Laurasië in het noorden en Gondwanaland in het zuiden. Toen Gondwanaland in twee stukken brak, ontstonden de Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse continenten.

Door te kijken naar de genetische codes van groepen aan beide kanten van de Atlantische Oceaan is nu duidelijk geworden dat de scheiding binnen de wormhagedissen niet al zo lang geleden gebeurd kan zijn. DNA van soorten verandert in de loop der tijd met een bepaalde kans, die je kunt berekenen. De verschillen tussen de wormhagedissen van de Nieuwe Wereld en die van de Oude Wereld zijn veel te klein om het in tweeën breken van Gondwanaland als verklaring te hebben.

Drijvende eilanden worden ook nu nog af en toe gezien. Na een zware storm breekt een stuk land af en wordt meegevoerd door de zeestroom. Deze foto is gemaakt in de Caribische Zee in 1999. Foto: Michael Poliza.

Een recentere aanvoer van wormhagedissen van Afrika naar de overkant van het water moet rond 40 miljoen jaar geleden hebben plaatsgevonden. Toevallig zijn rond die tijd ook enkele primaten dezelfde kant uitgevaren. Dat had evengoed op een boomstronk gebeurd kunnen zijn, maar omdat wormhagedissen alleen ondergronds leven, moeten ze samen zeker op een stukje land gekomen zijn. De invloed van drijvende eilanden is dan ook vrijwel zeker groot geweest bij de overzeese verspreiding van soorten.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 december 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.