Je leest:

Een test op arsenicum

Een test op arsenicum

Auteur: | 1 januari 2007

Eén van de eerste methoden uit de forensische chemie is het aantonen van gif in een slachtoffer van een gifmoord. Om precies te zijn: van arsenicum (arseen), van oudsher een van de meest toegepaste ‘criminele’ gifstoffen.

National Museum of American History

Het moet voor arsenicumgebruikers een hele schok geweest zijn toen de Britse scheikundige James Marsh in 1800 een gevoelige en betrouwbare methode uitvond om arsenicum aan te tonen. De methode van Marsh is niet alleen betrouwbaar, maar ook heel fraai aanschouwelijk.

Van een slachtoffer wordt de inhoud van de maag, of eventueel een ander lichaamsdeel dat toevallig beschikbaar is, gekookt in een mengsel van zinkpoeder en zwavelzuur.

Spiegel

De reactie van zink en zwavelzuur leidt tot het ontstaan van waterstofgas. Is bij deze reactie een arseenverbinding in de maaginhoud aanwezig, dan wordt er tegelijk ook gasvormig arseenhydride AsH3 gevormd, een kleurloos maar wel erg giftig gas.

De kleur van chemie

Dit artikel is afkomstig uit het hoofdstuk ‘Chemie op leven en dood’ uit de VU-uitgave De kleur van chemie, een bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren.

Het mengsel van waterstofgas en arseenhydride wordt door een U-buis met droogmiddel geleid en een eindje verderop in de buis sterk verhit. Er treedt dan een thermolyse op: het arseenhydride ontleedt en er ontstaat vast arseen. Dit arseen is te zien in de vorm van een prachtig glimmende spiegel op die plek in de buis.

Deze proef is zelfs uit te voeren in de rechtszaal: rechter, aanklager en verdachte kijken ademloos over de schouder van de scheikundige mee of er een arseenspiegel ontstaat. En de verdachte weet wat er gebeurt als de binnenkant van de buis langzaam verkleurt en gaat spiegelen.

Dode president

Arseen is ook eeuwen na de dood nog aan te tonen. Dat wist Clara Rising, een schrijfster uit Florida. Zij schreef in 1991 een boek over Zachary Taylor, de twaalfde president van de USA (1849-1850). Rising was ervan overtuigd dat Taylor met arsenicum vermoord was. Daarom betaalde zij het equivalent van zo’n duizend euro (voor dat bedrag kun je in de USA blijkbaar zelfs een president laten opgraven) om de stoffelijke resten te kunnen onderzoeken.

Forensische chemie

Forensisch onderzoek is onderzoek in dienst van de rechtspraak. De naam is afkomstig van het Forum Romanum, het plein in Rome waar rechtgesproken werd. En een scheikundige die bezig is met forensisch onderzoek, doet aan forensische chemie.

Jammer voor Rising – en voor de verkoopcijfers van haar boek – maar in de overblijfselen van Taylor waren geen arsenicumsporen te vinden.

NPO Doc: The Poisoner’s Handbook

Aan het begin van de twintigste eeuw stond een gemiddelde Amerikaanse badkamer vol met flacons gif in allerlei soorten en maten. Radioactief radium in middeltjes om je gezondheid op te krikken, morfine om de pijn bij het doorkomen van de eerste babytandjes te verzachten en kalium cyanide in schoonmaakmiddelen. Gifmoordenaars konden rustig hun gang gaan, want de kans op ontmaskering was klein. Maar vanaf 1918 kwam hier verandering in. New York City huurde twee mannen in, Charles Norris en Alexander Gettler, die met hun gedrevenheid en grondige wetenschappelijke kennis de basis legden voor hedendaags forensisch onderzoek. Dit tweeluik gaat over die twee mannen.

Vrije Universiteit Amsterdam

Het boek ‘De kleur van chemie’ werd in 2007 uitgegeven door de Faculteit der Exacte Wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam (Afdeling Scheikunde en Farmaceutische Wetenschappen). Het is een geactualiseerde bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren. Ze belichten de rol van de scheikunde op tal van gebieden.

De Kennislinkartikelen uit het hoofdstuk ‘Chemie op leven en dood’:

Dit artikel is een publicatie van VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen.
© VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 januari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.