Je leest:

Een potdichte deur op Downing Street 10

Een potdichte deur op Downing Street 10

Gastcolumn door historicus Jouke Turpijn

Auteur: | 23 augustus 2011

Elke twee weken verschijnt op Kennislink een gastcolumn. De columnist is steeds een andere onderzoeker, die vanuit zijn of haar vakgebied schrijft over de wetenschap achter een gebeurtenis in de maatschappij of uit ons dagelijks leven. Deze week: historicus Jouke Turpijn over de rellen in Groot-Brittannië.

Jouke Turpijn

De rellen die deze zomer in Londen en andere Britse steden uitbraken kwamen als een totale verrassing voor de media die er verslag van deden, de politie en politici die er op reageerden en de kijkers die alles op televisie en internet zagen gebeuren. Zij en wij zouden deze chaos echter sneller kunnen duiden en beter weten hoe verder te gaan als het recente verleden goed was bestudeerd. Dit recente verleden betreft vooral de jaren 1980.

De economische groei, democratische hervormingen en maatschappelijke experimenteerdrift van de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog waren midden jaren 1970 tot stilstand gekomen. Zowel de politiek als de burger maakten een terugtrekkende beweging uit het publieke leven. De staat moest bezuinigen, gaf allerlei verantwoordelijkheden uit handen en ging burgers steeds meer beschouwen als lastige klanten. En op straat streden mensen minder voor abstracte idealen of de sores van anderen, maar klaagden zij vooral luidruchtig over hun eigen ellende.

In Groot-Brittanië zorgde dit ressentiment in de jaren 1980 voor allerhande onrust tussen de have-nots en het gezag. Je zou denken dat Britten anno nu wel gewend zouden zijn aan dergelijke confrontaties want de lijst van toen lijkt eindeloos: rellen in arme wijken als St. Paul in Bristol (1980), Brixton in Londen (1981 en 1985), Chapeltown te Leeds (1981), Toxteth Liverpool (1981), Handsworth Birmingham (1981, 1985 en 1991), een bijna-burgeroolog in Noord-Ierland, apocalyptische toestanden met voetbalhooligans en veldslagen tussen stakende mijnwerkers en politie in 1984-1985. Deze gebeurtenissen hebben bovendien een plek in het nationale geheugen gekregen in allerlei culturele uitingen over deze periode.

Rellen in de Britse hoofdstad Londen, 6 augustus 2011.
wikimedia commons

Waarom wordt er zo weinig met deze kennis gedaan? Het antwoord ligt bij de politiek. De ontevredenen troffen in de jaren 1980 een potdichte deur op Downing Street 10. Premier Margaret Thatcher stelde naar aanleiding van Brixton 1981 bijvoorbeeld: “Nothing, but nothing, justifies what happened”. En eigenlijk herhaalde de conservatieve ‘Iron Lady’ deze gedachte na iedere confrontatie. Dit werkte feitelijk alleen maar averechts, getuige de vele rellen die volgden en het gevoel van onvrede dat – zo weten we nu – tot de dag van vandaag bleef sluimeren.

Het valt te hopen dat David Cameron beter naar deze gevoelens luistert dan zijn partijgenoot uit de jaren tachtig. Niet zozeer naar die van de op aandacht kickende plunderaars, maar van ‘gewone’ Britten die dagelijks de spanningen tussen have-nots en de grote boze wereld beleven.

En laat Cameron dan als hij toch bezig is meteen energie en geld steken in een goed historisch onderzoek naar stedelijke chaos. Hoewel in het verleden behaalde resultaten geen garanties in het heden geven en er ook grote verschillen met de onrust van de jaren tachtig zijn, kunnen we bijvoorbeeld wel leren dat sociale ongelijkheid en spanningen tussen diverse etnische groepen bij bijna alle confrontaties als belangrijkste oorzaak genoemd worden, maar dat deze nooit opgelost worden.

Vooralsnog lijkt dit ijdele hoop. Cameron kopieert Thatcher: hij veroordeelde de rellen direct als ‘criminality, pure and simple’ en schrijft strenge straffen voor. Dit lijkt een recept voor meer onrust, want waar mensen zo ver gaan om hun eigen leefomgeving te vernietigen is niets meer ‘pure and simple’.

Jouke Turpijn (1976) is universitair docent bij de leerstoelgroep Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.

Dit artikel is een publicatie van Kennislink (gastcolumnist).
© Kennislink (gastcolumnist), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 augustus 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.